Historia polskiej wsi - HaloWies

W jaki sposób można działać na wsi, by zostać liderką? Rozmowa z Grażyną Jałgos-Dębską [wywiad, podcast]

a.drygas@pwr.agro.pl (Angelika Drygas) — Mon, 16 Jun 2025 11:20:16 +0200

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego na koniec 2023 roku w Polsce stanowisko sołtysa sprawowało łącznie ponad 40 tys. osób, w tym ponad 18 tys. kobiet i blisko 22,3 tys. mężczyzn. Co roku coraz więcej kobiet piastuje to stanowisko. A jakie są najnowsze dane?

Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z Grażyną Jałgos-Dębską:

Grażyna Jałgos-Dębska jest publicystką, trenerką i animatorką społeczną związaną z obszarami wiejskimi w Polsce. Prezeska Stowarzyszenia Sołtysi Mazowsza i Stowarzyszenia Nasze Opypy, wiceprezeska Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów i Stowarzyszenia Sołtysów Ziemi Grodziskiej, członkini Rady ds. Unii Europejskiej przy marszałku województwa mazowieckiego przybliża nam niełatwą historię polskich kobiet na wsi ku zdobywaniu coraz lepszej pozycji w strukturach wiejskich. Grażyna Jałgos-Dębska była także sołtyską wsi Opypy i członkinią rady sołeckiej przez dwie kadencje.

Zobacz także: Pasieka z Doliny Natury – pszczelarz z Wielkopolski, który wybiera jakość

Zagadnienia poruszane podczas rozmowy:

Liczba sołtysek w Polsce rośnie – jakie są najnowsze dane GUS-u?
W jaki sposób można działać na wsi, by zostać liderką? Jak zacząć swoją przygodę?
Jak najlepiej wykorzystać fundusz sołecki? Czy są to duże pieniądze?
Na co najczęściej zwracają uwagę wiejskie kobiety-liderki i jakie obszary najpierw zmieniają?
Feminatywy – w jaki sposób język kształtuje pozycję kobiet w Polsce.
Czy kariera w samorządowych strukturach jest coraz łatwiejsza dla kobiet? Na jakich szczeblach piastują zazwyczaj funkcje?
Jakie cechy osobowości posiadają najlepsze liderki-działaczki w społecznościach wiejskich?
Co boli polską wieś?
Czego życzyłaby Pani sobie i polskiej wsi, aby żyło się lepiej? Co jeszcze musimy zrobić?

Izby rolnicze: jaka jest ich historia i na czym polega ich działalność?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 23 Nov 2024 10:00:00 +0100

Spis treści:

Kiedy powstały izby rolnicze?

Izby rolnicze w obecnym kształcie działają w Polsce od 1996 roku, jednak ich historia sięga początków XX wieku. Pierwsza izba rolnicza powstała w Poznaniu w 1895 roku. Już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości działały izby: Poznańska, Śląska, Pomorska i Warszawska. W latach 1932-33 zdecydowano się na powołanie izb rolniczych na całym obszarze kraju. Działały do roku 1946, wówczas zostały rozwiązane i zniknęły na 50 lat. Obecnie jest ich 16 i są aktywne na terenie wszystkich województw.

Jakie są cele działalności izb rolniczych?

Od swojego powstania izby rolnicze miały trzy zasadnicze funkcje, które narzucało im prawo:

przedstawicielstwo i obronę interesów rolnictwa,
samodzielne przedsiębranie – w granicach obowiązujących przepisów prawa – środków w zakresie wszechstronnego popierania rolnictwa,
wykonywanie czynności powierzonych izbom rolniczym przez ustawy i rozporządzenia oraz współdziałanie z władzami rządowymi i samorządowymi we wszystkich sprawach dotyczących rolnictwa.

Bardziej uszczegółowione zadania izb obejmowały:

zakładanie i utrzymywanie szkół rolniczych oraz szerzenie oświaty rolniczej pozaszkolnej,
organizowanie doświadczalnictwa rolniczego we wszystkich gałęziach produkcji rolnej,
organizowanie wystaw i pokazów,
doradztwo rolnicze i rachunkowość gospodarstw rolnych,
organizowanie melioracji rolnych,
organizowanie hodowli zwierząt wraz z prowadzeniem ksiąg hodowlanych i kwalifikowaniem zwierząt zarodowych,
kwalifikowanie nasion i ziemiopłodów,
organizowanie akcji ochrony roślin,
współdziałanie w zaspokajaniu potrzeb rolnictwa w zakresie: nawozów sztucznych, nasion, pasz, maszyn rolniczych, żywego inwentarza i innych środków produkcji,
organizowanie gospodarstw leśnych i zalesień nieużytków,
organizowanie ochrony rolnictwa przed klęskami oraz pomoc dla gospodarstw przez te klęski nawiedzonych,
badanie opłacalności produkcji rolnej, udział w ustalaniu cen giełdowych na poszczególne produkty rolne,
współdziałanie w zakresie organizowania kredytów oraz ubezpieczeń,
zbieranie danych statystycznych dotyczących rolnictwa,
opieka nad gospodarstwami powstałymi z przebudowy ustroju rolnego, tj. w wyniku komasacji i parcelacji gruntów,
opieka nad spółkami wodnymi, pastwiskowymi i leśnymi.

Przeczytaj także: Oto wielka rola wsi w odzyskaniu niepodległości

Jak dawniej działały izby rolnicze?

Jeszcze przed II wojną światową izby rolnicze poświęcały się tworzeniu gospodarstw przodowniczych, które miały być wzorem dla rozwijającego się polskiego rolnictwa. Delegowały one instruktorów, którzy koordynowali ówczesną aktywność lokalną, kierując pracą rolników tak, by uzyskiwali jak największą wydajność. Takie rozwiązanie cieszyło się dużym zainteresowaniem w całym kraju, a obecność instruktorów z izb była mile widziana. Prowadzili oni także wtedy coś, co dziś nazwalibyśmy szkoleniem, a wówczas określano jako tzw. akcje masowe dla gospodarzy zorganizowanych w zespołach.

Przeczytaj także: Szukasz miejsca do refleksji? Odwiedź Wojnowo - wieś cerkwi

Oprócz koordynowania pracy gospodarstw, przedstawiciele izb pracowali także nad melioracją oraz zagospodarowaniem łąk i pastwisk, by zwiększyć ich potencjał produkcyjny. Zajmowali się również doświadczalnictwem rolniczym: 16 spośród 26 ośrodków doświadczalnictwa, działających w międzywojennej Polsce, należało do izb. Na podstawie badań oraz doświadczeń, izby rolnicze publikowały coroczne wydawnictwa, które wysyłano rolnikom z regionu. Zawierały one wskazówki i porady gospodarskie oparte na wynikach doświadczeń.

Izby rolnicze kontynuują piękną historię

Dziś 16 izb rolniczych z całego kraju prowadzi aktywną działalność, kontynuując swoją przedwojenną historię, lecz idąc z duchem czasu. Stąd organizowane przez nie szkolenia, doradztwo, konferencje, debaty, wykłady i warsztaty, wyjazdy na zagraniczne targi i do interesujących gospodarstw w innych krajach. Biuletyny i ulotki zastąpiły dziś publikacje internetowe, lecz jedno pozostało niezmienne: misja izb rolniczych, którą jest wspieranie i dostarczanie materiałów do rozwoju polskiego rolnictwa.

Przeczytaj także: Tak dawniej obchodzono na wsi Wszystkich Świętych i Zaduszki!

źródło: WIR

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

fot. envato elements

Oto wielka rola wsi w odzyskaniu niepodległości

j.czupryniak@pwr.agro.pl (Justyna Czupryniak) — Mon, 11 Nov 2024 10:00:00 +0100

Wieś bohaterska

Walka Polski o odzyskanie niepodległości trwała ponad 100 lat, podczas których niejednokrotnie dochodziło do powstań narodowowyzwoleńczych. Choć zarówno powstanie kościuszkowskie, jak i styczniowe, czy listopadowe zakończyły się porażką, to Polacy nie ustawali w walce o swoje prawa i wolność.

Zamieszkujący polskie wsie chłopi, cierpieli z powodu wielu represji wymierzanych w ich kierunku. Wraz z upływem lat warstwa chłopska nabierała świadomości i przestawała się godzić na działania m.in. władz carskich. Począwszy od uwłaszczenia chłopów, które zamiast przynieść korzyści, postawiło ich w trudnej sytuacji ekonomicznej, aż do rusyfikacji w szkołach, mieszkańcy polskiej wsi nie tracili nadziei na lepszą przyszłość. Wspomniane poczynania zaborczych władz nie zniechęciły chłopów do działania, a wręcz przeciwnie, zmobilizowały ich do zakładania pierwszych stronnictw i kół rolniczych.

W lipcu 1895 roku swoją działalność polityczną rozpoczął polski ruch ludowy zwany również ruchem agrarnym, którego zadaniem była walka o uzyskanie równych praw politycznych i ekonomicznych dla chłopów oraz włączenie do walki o niepodległość Polski. Jako główne cele ruchu ludowego przedstawiane były walki o prawa chłopów, likwidacja pozostałości epoki feudalnej, reforma rolna i demokratyzacja życia społecznego i politycznego. Tego dnia podczas zjazdu w Rzeszowie zostało również utworzone Stronnictwo Ludowe, które z czasem przekształciło się w Polskie Stronnictwo Ludowe.

Bunt chłopów

W roku 1904 podczas nielegalnego zjazdu w Warszawie został założony Polski Związek Ludowy, którego głównym celem miała być walka o przywrócenie swobód narodowych, a także demokratycznych praw obywatelskich i autonomii Królestwa Polskiego. Wśród członków związku zasiadali również chłopi. Poza tym obstawali oni przy rozwoju spółdzielczości wiejskiej i wyzwoleniu wsi spod wpływów endecji, czyli polskiego ruchu politycznego o ideologii nacjonalistycznej, którego współzałożycielem był Roman Dmowski.

Działania prowadzone przez stowarzyszenia ludowe i ludność wiejską były uargumentowane postępowaniem zaborców w stosunku do Polaków. Związkowcy walczyli m.in. o wprowadzenie języka polskiego do szkół. Działacze Polskiego Związku Ludowego zakładali także szkoły ludowe i koła rolnicze, szerząc działalność oświatową.

Zaraniarze a walka o polską wieś

Jednym z pism o charakterze kulturalno-oświatowym wydawanych w tamtym okresie było czasopismo "Zaranie", którego członkowie w roku 1915 zdecydowali się połączyć siły z członkami Związku Chłopskiego i Związku Ludu Polskiego i utworzyli nową partię Polskie Stronnictwo Ludowe.

Chłopi w Polskiej Organizacji Wojskowej

Kolejną organizacją powstałą w roku 1914 była Polska Organizacja Wojskowa, której szeregi zasiliła ludność wiejska, stanowiąc ok. 80% zgromadzonej armii. Odbudowujące się wojsko, budziło nadzieję na lepsze jutro. Zbliżająca się ku końcowi Wielka Wojna skłaniała chłopów do rozmyślań związanych z odzyskaniem niepodległości. Jednym ze śmiałków, który zdecydował się stanąć na czele Polskiej Komisji Likwidacyjnej, był Wincenty Witos, będący przywódcą chłopów.

Święto 11 listopada

Franciszek Kapeliński był jednym z polityków polskiego ruchu ludowego, który jako pierwszy opowiedział się za tym, że dzień 11 listopada powinien zostać ustanowiony Świętem Niepodległości Polski. Choć początkowo idea polityka nie została wcielona w życie ze względu na różnice poglądów ugrupowań politycznych w latach 20 XIX w., to już w roku 1937 Polacy mogli świętować dzień odzyskania niepodległości.

Udział polskich chłopów w odzyskaniu niepodległości

Wspomniane wydarzenia są tylko częścią wydarzeń, poświadczających o waleczności i bohaterstwie polskich chłopów, którzy w trakcie walk narodowowyzwoleńczych byli w stanie oddać życie za obronę ojczyzny. Działania podejmowane przez ludność wiejską na rzecz państwa i jej dążenia do lepszej przyszłości w państwie polskim dla mieszkańców wsi przyniosły zamierzone efekty. Pełnia praw uzyskana przez chłopów umożliwia im świadome decydowanie o wyborach, których dokonują w demokratycznym państwie.

oprac. Justyna Czupryniak

Życie na dawnej wsi: jak wyglądał jesienny siew i wykopki?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Thu, 10 Oct 2024 17:00:00 +0200

Spis treści:

Przy jakiej pogodzie zbierano ziemniaki?

Dawniej gospodarze nie mieli wątpliwości: gdy wrzesień dobiegał końca, czekali na suche, słoneczne dni by zacząć wykopki. Z tego powodu na wielu zdjęciach archiwalnych można dostrzec lekko ubranych ludzi, a nawet panie w spódnicach, pracujących przy wykopkach. Gdy jednak pogoda nie sprzyjała, do pracy ruszano w grubszych ubraniach, walcząc z błotem.

Przeczytaj także: Jak się żyło i pracowało w PGR-ach? PGR-y na starych zdjęciach

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zbieranie ziemniaków na wsi przed wojną

Przed erą kombajnów ziemniaczanych do zbierania ziemniaków na wsi niezbędne były motyki oraz konie, które ciągnęły kopaczkę. Wyciągnięte z ziemi bulwy zbierano do plecionych koszyków. Z koszyków wysypywano je na wóz i wozem przewożono do gospodarstwa. Do kopania ziemniaków zazwyczaj zbierało się więcej osób: gospodarze zapraszali sąsiadów, prosząc ich o pomoc, a następnie rewanżowali się pomocą, gdy sąsiad rozpoczynał wykopki.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak wyglądały wykopki w PRL?

Wiele osób, nie tylko ze wsi, ma wspomnienia związane z wykopkami w czasach PRL. Wówczas do pracy angażowano młodzież, która pomagała gospodarzom. Niektórym do dziś kojarzy się to bardzo przyjemnie, bowiem oznaczało to dzień bez lekcji! Co więcej, nagrodą za pracę na polu było palenie ognisk i pieczenie w nich ziemniaków. Wykopki były dla wielu dzieci prawdziwą frajdą!

Przeczytaj także: 5 wyjątkowych wsi na jesienne wycieczki

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kto sieje na Jadwigę, ten zbiera figę. Jesienny siew dawniej na wsi

Stare powiedzonko mówi, że "Kto sieje na Jadwigę, ten zbiera figę". W związku z tym rolnicy starają się zakończyć siewy przed 15 października, gdy przypada wspomnienie św. Jadwigi. Obecnie daty tej nie przestrzega się rygorystycznie, bowiem często październikowa pogoda sprzyja pracom w polu. Dawniej jednak połowa października oznaczała coraz bliższy koniec znoju na roli i nadejście wyczekanego zimowego odpoczynku.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

fot. NAC

Jak się żyło i pracowało w PGR-ach? PGR-y na starych zdjęciach

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 05 Oct 2024 17:00:00 +0200

Spis treści:

Po co powstały PGR-y?

PGR-y miały być przyszłością rolnictwa. Powołano je po wojnie, by zapewnić wyżywienie odbudowującemu się i rozwijającemu krajowi i rozwinąć polski przemysł. Stały się szansą na nowe życie dla wielu wsi – niewielkich, położonych z dala od większych ośrodków. Dzięki Państwowym Gospodarstwom Rolnym pojawiły się tam nowe miejsca pracy, a także infrastruktura: nowe domy (często bloki), szkoły, przedszkola, domy kultury.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak się pracowało w PGR-ach?

Praca na roli nie jest łatwa - wie o tym każdy, kto miał okazję się tym zajmować. Państwowe Gospodarstwa Rolne działały na dużą skalę i choć zatrudnienie tam dla wielu osób oznaczało stablizację, zarazem wiązało się z wieloma obowiązkami. Z początku w PGR-ach większość zadań wykonywano ręcznie. Z czasem postępowała jednak mechanizacja rolnictwa, a gospodarstwa państwowe aspirowały do nowoczesności, zatem kupowano i montowano wiele użytecznych maszyn. Wciąż jednak potrzeba było ludzi do ich obsługi: w PGR-ach pracowali kombajniści, traktorzyści czy dojarki.

Przeczytaj także: Szampańska zabawa w karnawale? W PRL wiedzieli, jak to się robi! Pamiętasz te czasy?

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Codzienne życie mieszkańców PGR-ów

Choć praca pochłaniała dużo czasu, mieszkańcy PGR-ów wiedli także życie poza nią. Było to głównie życie rodzinne. Gospodarstwa zapewniały bowiem zaplecze dla dzieci: opiekę medyczną, placówki edukacyjne, place zabaw, często także dodatkowe posiłki w szkole. Dzięki temu wiele osób decydowało się na założenie dużej rodziny. W PGR-ach prowadzono także działalność kulturalną, działały zespoły muzyczne, taneczne i śpiewacze, organizowano różne warsztaty artystyczne oraz kursy. Można było także należeć do klubów sportowych i brać udział w zawodach. W lecie urządzano kolonie i obozy sportowe.

Przeczytaj także: Stare zabawki z czasów PRL-u są na topie! Sprawdź, czy masz je w domu!

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

PGR: symbol chwały czy upadku?

PGR-y zamknięto w 1993 roku. Wiele wsi po upadku państwowych gospodarstw popadło w skrajną biedę, bezrobocie osiągało tam rekordowe wyniki. Z czasem PGR-y stały się symbolem niewydolnego PRL-owskiego systemu. Dziś jednak coraz więcej osób wspomina je z nostalgią, kojarząc z czasami swojej młodości czy dzieciństwa. W 2024 roku na rynku pojawiła się książka, która stara się zrekonstruować, czym dziś są dla Polaków PGR-y. Recenzję reportażu Bartosza Panka “Zboże rosło jak las” znajdziesz w naszym artykule: Jak wyglądała codzienność mieszkańców PGR-ów? [RECENZJA KSIĄŻKI]

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zuzanna Ćwiklińska

fot. NAC

XXII Podlaskie Święto Chleba już za nami! Jak świętowano w Ciechanowcu?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Wed, 14 Aug 2024 14:00:00 +0200

Spis treści:

Czym jest Podlaskie Święto Chleba?

Podlaskie Święto Chleba to jedna z najbardziej imponujących imprez, którymi może pochwalić się Podlasie. Rokrocznie przyciąga ono około 30 tys. osób! Stanowi okazję do przekazania tradycji i obrzędów żniwnych, bowiem w trakcie wydarzenia można oglądać między innymi dawne zwyczaje z okresu zbioru plonów. Nie brak także wielu rodzajów chleba do spróbowania. Amatorzy domowego pieczywa mogą nawet spróbować upiec je samodzielnie na miejscu.

Przeczytaj także: Dodatek dla sołtysów – na te zmiany czekali zainteresowani!

Podczas Podlaskiego Święta Chleba uczczono rolników

Patronat nad Podlaskim Świętem Chleba roztacza Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W tym roku imprezę odwiedził sekretarz stanu Stefan Krajewski, wiceszef resortu. Przy okazji pochwalił rolników, znoszących trud codziennej pracy, by dostarczyć Polakom między innymi właśnie chleb.

Przeczytaj także: Działalność KGW a kontrola ARiMR

– Wyjątkowo sucha wiosna, późniejsze przymrozki i gradobicia zrobiły spustoszenia w wielu uprawach, które dzisiaj wymagają odtworzenia. To pokazuje jak trudna i niepewna jest rzeczywistość polskich rolników. Dziękuję za Waszą pracę szczególnie w tym trudnym roku – mówił podczas wydarzenia Krajewski.

Co się działo na XXII Podlaskim Święcie Chleba?

Na XXII Podlaskim Święcie Chleba w Ciechanowcu nie brakowało atrakcji! Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka przygotowywało się solidnie do tego wydarzenia i zaoferowało gościom między innymi paradę zabytkowych lokomotyw i ciągników oraz prezentację jedynej w Europie, działającej pionowej lokomobili parowej Lanz z 1900 r. Przeprowadzono również pokazy żniw oraz młócenia. Imprezę uatrakcyjniały zespoły ludowe. Goście mogli również wziąć udział w licznych konkursach, zwiedzić wystawę muzealną, kupić wypieki z lokalnych piekarni, skosztować regionalnych wyrobów oraz uczestniczyć w pokazach tradycji ludowych.

Przeczytaj także: Długi weekend lub wakacje na wsi last minute: jaki kierunek wybrać?

FOTO: Muzeum W Ciechanowcu

FOTO: Mrirw

źródło: Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu/facebook, MRiRW

fot. Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu/facebook, MRIRW

Jak wyglądały komunie w PRL-u? Te zdjęcia przywołają wspomnienia!

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 25 May 2024 17:00:00 +0200

Spis treści:

Jak przygotowywano się do komunii w czasach PRL-u?

W czasach PRL-u religia była spychana przez władzę na boczny tor. W związku z tym dzieci chcące przystąpić do pierwszej komunii musiały włożyć sporo pracy w przygotowania. Pomagali im w tym księża oraz katecheci, jednak o lekcjach religii w szkole nie było mowy! Zamiast tego dzieci zgłębiały tajniki wiary w salkach katechetycznych przy kościołach. W części spotkań brali udział również rodzice.

FOTO: Nac

Jakie były stroje komunijne w PRL-u?

Kreacja komunijna jest ważna zarówno dla dzieci, jak i dla ich gości. W tej kwestii od czasów PRL niewiele się zmieniło! Wówczas także dziewczynki występowały na uroczystości w białych sukienkach a chłopcy w garniturach. Stroje były zwykle szyte na miarę przez mamę, ciocię, babcię lub krawcową. Zdarzało się, że osoby, które miały rodzinę za granicą, przy okazji komunii otrzymywały w prezencie strojną sukienkę, zgodną z najnowszą modą, często przypominającą miniaturową... suknię ślubną!

Przeczytaj także: Ta opuszczona wieś to polski Czarnobyl! Gdzie leżą Żukowice?

FOTO: Nac

Prezenty komunijne dla dzieci w PRL-u

Komunia nie może się obyć bez prezentów, które będą przypomniały dziecku o tym wyjątkowym dniu. Tradycję obdarowywania kultywowano też w PRL-u, jednak wówczas prezenty były o wiele skromniejsze. Dzieci otrzymywały w kościele pamiątkowy obrazek, a od krewnych drobne sumy pieniędzy, złotą biżuterię i zegarki, aparaty fotograficzne, magnetofony i inne. Wymarzonym prezentem komunijnym był rower!

FOTO: Nac

Jak wyglądało przyjęcie komunijne w PRL-u?

Dziś przyjęcia komunijne organizuje się zwykle w salach bankietowych lub restauracjach. W latach powojennych w Polsce królowały spotkania domowe, na których serwowano obiad przygotowany przez mamę czy babcię. Zdarzały się przyjęcia, na które ciasta czy sałatki przynosiły panie z najbliższej rodziny – taki “składkowy” model był popularny zwłaszcza na wsiach!

Przeczytaj także: Ciastka orzeszki były HITEM PRL-u! Zrób je w domu i ciesz się tym smakiem

FOTO: Nac

Zuzanna Ćwiklińska

fot. NAC

Jak kiedyś wyglądały majowe święta na wsi?

j.czupryniak@pwr.agro.pl (Justyna Czupryniak) — Wed, 01 May 2024 11:00:00 +0200

Magiczny maj na polskiej wsi

O maj i zwyczaje kultywowane w trakcie jego trwania warto zapytać babcie. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, ile tradycji wiąże się z majówką.

Śpiewające dziewczyny znad Buga

Przed laty, kiedy wiele dziewcząt marzyło o zamążpójściu, we wsiach położonych nad rzeką Bug w każdy pierwszy wieczór maja dało się słyszeć cichy śpiew panien. Pieśni niesione przez wiatr po nadbużańskich wioskach były nazywane "konopielkami", a ich adresatki miały nadzieję, że dźwięki dotrą do przyszłych mężów. Takie spotkania miały miejsce w każdą sobotę maja wieczorem.

Wybory królowej maja

Kiedy panny stawały się mężatkami, nie ustępowały w zabawach młodzieży i chętnie spotykały się na majowych, wieczornych tańcach. Kobiety chwytały się za ręce, tworzyły koło i śpiewały wiosenne pieśni. Na finał spotkania wybierano królową maja.

Litewski zwyczaj wykopywania drzewka

Niedaleko za granicami Polski w dzień 1 maja panował zwyczaj wykopywania zielonego drzewka, które uprzednio przystrajano we wstążki, natomiast mieszkańcy wsi radowali się majowym czasem, tańcząc wokół rośliny.

Czym była żywiecka Mojka?

W dawnych czasach za pośrednictwem przyrody wyrażano wiele uczuć. Jednym ze zwyczajów kultywowanych niegdyś na Żywiecczyźnie jest przygotowywanie Mojki. Chłopcy najpierw dekorowali drzewko, a następnie stawiali je przed domem dziewczyny, do której żywili uczucie. Stawianie umajonego drzewka przed chatami miało również swój negatywny wydźwięk, ponieważ zanoszono je również do mieszkańców, z którymi miało się złe stosunki, wtedy też np. zabijano drzwi deskami lub zamalowywano okna.

"Kto w maju ślubuje, ten szybko żałuje!"

Mieszkańcy wsi nie praktykowali urządzania ślubów w maju. Jak wynika z pradawnych wierzeń, był on miesiącem, w którym na ziemię po raz kolejny przybywały na ziemię i nie można było im przeszkadzać, możliwe, że również stąd wzięło się powiedzenie "w maju ślub, szykuj grób".

Jak maj, to na majowe!

Jednym ze zwyczajów, który przetrwał i wciąż jest kultywowany na wsiach, jest chodzenie na tzw. majowe, czyli oddawanie kultu Matce Boskiej, śpiewając religijne pieśni przy przydrożnych kapliczkach. Ta tradycja istnieje w Polsce od średniowiecza i została zapoczątkowana przez Jezuitów.

Patriotyczna majówka w Polsce

Polskie zwyczaje majówkowe mają również swoją patriotyczną stronę. W związku z następującymi po sobie Świętem Pracy, Dniem Flagi i Świętem Konstytucji Trzeciego Maja, wielu Polaków składa kwiaty pod pomnikami związanymi z wydarzeniami historycznymi w danym regionie, a także uczestniczy w mszach świętych. 3 maja obchodzone jest również święto religijne Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.

Dziś tylko grill

Wraz z upływem lat dawne, majowe tradycje zaczęły zanikać. Obecnie jedną z najbardziej popularnych form spędzania czasu podczas polskiej majówki jest grillowanie. Wśród Polaków utrwaliło się hasło: "Jak majówka, to tylko przy grillu". W sezonie letnim grille są używane najczęściej, jednak majowe grillowanie jest najczęściej tym pierwszym po zimie, kiedy przyroda zaczyna się zielenić i kwitną drzewa, co nadaje majowemu grillowaniu niepowtarzalnego klimatu.

oprac. Justyna Czupryniak

Chcesz wiedzieć, jak wyglądała mazowiecka wieś w XIX wieku? Odwiedź skansen w Sierpcu i przekonaj się!

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sun, 03 Mar 2024 17:00:00 +0100

Gdzie leży Sierpc?

Sierpc to miasto położone pomiędzy Płockiem a Toruniem. Administracyjnie przynależy do województwa mazowieckiego. Miasteczko liczy nieco ponad 17 tys. mieszkańców. Jego historia jest imponująca: gród istniał tu już w X wieku, a zatem w czasach początków państwa polskiego! W XV-XVI wieku miasto dynamicznie się rozwijało. Ślady tego rozwoju podziwiać można w Sierpcu do dziś, bowiem znajduje się tam wiele interesujących zabytków.

FOTO: Muzeum Wsi Mazowieckiej W Sierpcu/facebook

Jakie są zabytki w Sierpcu?

Odwiedzając Sierpc, warto nastawić się na wędrówkę po kościołach. Zabytków sztuki sakralnej spotkamy tam bowiem kilka. Do najcenniejszych należy kościół św. Wita, Modesta i Krescencji, którego historia sięga XV wieku! W XVI wieku świątynia przeszła dużą rozbudowę, a w kolejnych stuleciach dotknęło ją kilka pożarów i remontów, zatem nie zachowała się w całości, jednak wciąż można podziwiać ocalałe elementy renesansowe i gotyckie.

W Sierpcu warto zwrócić uwagę również na pochodzący z XV wieku kościół pw. Świętego Ducha. Niestety, jego także nie oszczędziły pożary i dziś z oryginalnej, w pełni gotyckiej świątyni zostało niewiele – za to miłośnicy baroku będą tym miejscem zachwyceni!

FOTO: Muzeum Wsi Mazowieckiej W Sierpcu/facebook

Skansen w Sierpcu: dlaczego warto się tam wybrać?

Nadchodzi wiosna, wraz z nią dłuższe dni i większa chęć na wyprawy. Ciekawym pomysłem na krótką wycieczkę może być wizyta w skansenie, a właściwie w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. To jedna z największych tamtejszych atrakcji turystycznych! W sierpeckim skansenie znajdziemy około 80 eksponatów, w tym kilkanaście wiejskich chat oraz XVIII-wieczny drewniany kościół. Wycieczka do tego miejsca pozwala zobaczyć, jak wyglądało życie na mazowieckiej wsi w XIX i XX wieku.

FOTO: Muzeum Wsi Mazowieckiej W Sierpcu/facebook

Skansen w Sierpcu w żadnym razie nie jest miejscem martwym i opuszczonym. Muzeum Wsi Mazowieckiej działa bardzo prężnie, organizując liczne spotkania, wykłady czy warsztaty. Nie brakuje także konkursów, na przykład na tradycyjną palmę wielkanocną czy zgadywanek, prowadzonych na profilu muzeum w mediach społecznościowych.

FOTO: Muzeum Wsi Mazowieckiej W Sierpcu/facebook

W jakich filmach zagrał skansen w Sierpcu?

Przeglądając zdjęcia ze skansenu w Sierpcu możemy mieć wrażenie, że gdzieś już to widzieliśmy. Nic dziwnego: to miejsce, podobnie jak wiele innych skansenów w Polsce, często jest wybierane jako plan zdjęciowy do filmów historycznych! W Sierpcu kręcono między innymi sceny do “Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana, “Pana Tadeusza” Andrzeja Wajdy, “Historii Roja” Jerzego Zalewskiego czy serialu “Stulecie winnych”.

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

fot. Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu/Facebook

Jak wyglądały zakupy na targu w czasach naszych babć? Jakie były ceny żywności?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sun, 04 Feb 2024 18:00:00 +0100

Kiedy odbywały się targi?

W odróżnieniu od jarmarków, organizowanych zwykle z konkretnej okazji, targi odbywały się regularnie: raz lub kilka razy w tygodniu. W niektórych miejscowościach wyznaczano konkretne dni, w które funkcjonowały targowiska. Wówczas w określonych miejscach, zwykle na dużych placach, rozkładali się sprzedawcy, oferujący zarówno przedmioty potrzebne na co dzień, jak i żywność, często z własnego gospodarstwa. W ten sposób wiele gospodyń łatało domowy budżet.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jakie były ceny żywności przed wojną?

Główny Urząd Statystyczny publikuje dziś między innymi dane o cenach żywności. Nie każdy jednak wie, że popularny GUS wywiązywał się z tego zadania także w XX-leciu międzywojennym! Dzięki kwartalnym zestawieniom możemy dziś powiedzieć, ile kosztowały poszczególne produkty spożywcze. Na straganie zaradnej gospodyni można było znaleźć na przykład:

10 jajek – 80 groszy,
1 kg chleba pszennego – 66 groszy,
100 g kawy – 72 grosze,
1 litr mleka – 25 groszy,
1 kg ziemniaków – 8 groszy,
1 kg cebuli – 25 groszy,
1 kg soli – 36 groszy,
1 kg słoniny – 1,58 zł,
1 kg masła – 3,98 zł,
1 kg kiełbasy – 2,5 zł.

Dla porównania, średnia pensja wynosiła wówczas mniej więcej 250 zł. Ceny towarów różniły się od siebie w zależności od regionu, a także na poszczególnych targowiskach.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Co sprzedawano na jarmarkach?

Oprócz targów, w miastach, miasteczkach i większych wsiach urządzano także jarmarki. Były one rzadsze, często związane ze świętami kościelnymi bądź parafialnymi, głównie odpustami. Jednak były także odpowiednio bardziej interesujące: na jarmarkach można było zakupić towary, których na co dzień nie spotykano na targach. Na straganach znajdowały się wówczas między innymi:

mydło,
tkaniny,
garnki,
naczynia,
zabawki,
sadzonki owoców i warzyw,
biżuterię.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak dawniej świętowano karnawał na wsi? Sprawdź, czy znasz te zwyczaje!

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 20 Jan 2024 17:00:00 +0100

Skąd się wzięła nazwa “karnawał”?

Karnawał to okres zimowego świętowania, który rozpoczyna się po święcie trzech króli 6 stycznia i trwa do środy popielcowej. Sama nazwa wywodzi się od włoskiego słowa carnevale, które oznacza „żegnać mięso”. Jest to nawiązanie do następującego po karnawale okresu Wielkiego Postu. Niektórzy tłumaczą tę nazwę, odnosząc się do łacińskiego carrus navalis – wozu w kształcie okrętu, wykorzystywanego w starożytnych procesjach świątecznych ku czci Dionizosa (Bachusa) – boga wina i płodności.

Jak obchodzono dawniej karnawał w Polsce?

Karnawałów w Rio de Janeiro czy Wenecji nie trzeba nikomu przedstawiać. Jednak Polska również nie ustępuje pola, jeżeli chodzi o świętowanie! Zabawy i obrzędy, rozpoczynające nowy rok, mają wielowiekowe tradycje - sięgają nawet średniowiecza! Już wówczas karczmy i chaty rozbrzmiewały w karnawale muzyką, a stoły zastawiano tłustym, smacznym jedzeniem, zwłaszcza daniami mięsnymi i słodyczami. Chętnie jedzono placki ziemniaczane, kraszone jadło, kapustę ze skwarkami, słoninę oraz kiełbasę, a popijano mocnymi, alkoholowymi trunkami. Celem karnawałowego obżarstwa było “najedzenie się na zapas”, by wystarczyło na okres Wielkiego Postu.

Przeczytaj także: Szampańska zabawa w karnawale? W PRL wiedzieli, jak to się robi! Pamiętasz te czasy?

Regionalne zwyczaje karnawałowe w dawnej Polsce

Jak w przypadku wielu innych świąt, karnawałowe zwyczaje różniły się od siebie w zależności od regionu. Dla przykładu, na Kujawach i w Wielkopolsce dziewczęta, które nie wyszły za mąż podczas karnawału, uczestniczyły w podkoziołku. Na czym polegała ta zabawa? W ostatni wtorek przed środą popielcową panny bawiły się w karczmie. Podczas tańca rzucały pieniądze na talerz pod drewnianą figurką z wizerunkiem kozła. W ten sposób składały „okup” w intencji szybkiego zamążpójścia.

Z kolei w okolicach Krakowa wiejskie chaty odwiedzali przebierańcy, zwani bachusami. W grupie musiał się znaleźć przewodniczący jej książę Zapust, profesor z oślą głową, dziad i inni przebierańcy. Na Kujawach popularne były obrzędy, których nazwy mogą nieco przerażać, na przykład symboliczne ścięcie słomianej kukły – Mięsopusta, albo zabijanie grajka. Na szczęście biednemu muzykantowi nie działa się krzywda – uderzano go tylko lekko za pomocą worka wypełnionego popiołem.

Jakie korowody odwiedzały domy w czasie karnawału?

Karnawał stanowił dawniej na wsiach świetną okazję do spędzania czasu razem. Od domu do domu krążyły grupy kolędników, przebranych np. za zwierzęta (bociana, żurawia zwiastującego wiosnę, kozę, tura albo konia), ludzi (Żyda, Cygana, lekarza, kominiarza) lub postacie alegoryczne (śmierć i diabła).

Pod koniec karnawału kolędników zastępowali płatający figle przebierańcy. Chętnie ich przyjmowano, bowiem mieli przynosić ze sobą pomyślność na nowy rok. Zwykle krążyli po wsiach, grając na instrumentach i domagając się poczęstunku.

Polska wieś chce przywrócić karnawałowe tradycje

Dość nietypową tradycją jest w Polsce wodzenie niedźwiedzia, zwane także wodzeniem bera lub kludzeniem bera. Wówczas przez wieś przechodzi orszak, któremu przewodniczy niedźwiedź w słomianym stroju. Towarzyszą mu m.in.: diabeł, ksiądz, Cyganka, panna młoda, muzykanci oraz przedstawiciele różnych zawodów. Niedźwiedź wraz z orszakiem odwiedza wiejskie domy, a gospodarze muszą go odpowiednio przyjąć: pan domu powinien poczęstować zwierza wódką, a gospodyni - zatańczyć z nim. Dziś ten zwyczaj popularny jest głównie na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie, jednak mieszkańcy wsi Bartoszówka (woj. mazowieckie) chcą go przywrócić w swoim regionie.

– Planujemy w nowym roku wskrzesić tradycję przemarszu przebierańców – mówią mieszkanki Bartoszówki. – Zamiast kolędnika z gwiazdą po naszej wsi – i okolicznych – będzie wędrował mężczyzna przebrany za niedźwiedzia. W orszaku nie zabraknie postaci symbolizujących takie zawody, jak medyk, rzeźnik, zielarz czy strażak. Orszak zastuka do domów, a niedźwiedź porwie do tańca gospodynie – aby przez cały rok im się darzyło – wyjaśniają.

Czy rzeczywiście taniec z niedźwiedziem zapewni kobietom szczęście? Mieszkanki Bartoszówki odpowiadają, że są o tym przekonane, bo ludowe wierzenia mają niezwykłą moc.

Wodzenie niedźwiedzia

FOTO: Archiwum

Zuzanna Ćwiklińska

źródło: Tygodnik Poradnik Rolniczy

fot. Tygodnik Poradnik Rolniczy

Jak dawniej wyglądała Wigilia na wsi?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sun, 24 Dec 2023 10:00:00 +0100

Jak nazywała się dawniej Wigilia?

Dawniej święta przypadały na okres od 25 grudnia do 1 lub 6 stycznia. Zanim wprowadzono nazwy takie jak Wigilia czy Boże Narodzenie, święta nazywano Godami (z języka staropolskiego) lub Godnymi Świętami. Skąd taka nazwa? Wywodzi się od godzenia służby, tzn. 25 grudnia wygasały umowy między pracownikami a gospodarzami, które 26 grudnia odnawiano na następny rok. Mówi się także o zaczerpnięciu nazwy od tzw. szczodrych godów, jakie Słowianie obchodzili w związku z przesileniem zimowym rozpoczynającym nowy rok słoneczny.

Ostatnie porządki i odpoczynek przed świętami na dawnej wsi

Istotne było zakończenie wszelkich czynności, takich jak porządki czy przygotowanie potraw na dzień przed Wigilią lub najpóźniej tego samego dnia – wcześnie rano. Poranna pobudka zwiastowała energię i dobre samopoczucie. Dbano o to, by dzień był spokojny, a wszystkie obowiązki przebiegały pomyślnie. W czasie świątecznym nie wolno było wykonywać żadnych prac, w tym także polowych, a pomagało w tym motto: „Kto ziemię w adwent pruje, ta mu trzy lata choruje”. Kładziono zatem nacisk na odpoczynek, jednak należało pamiętać o tym, by nie kłaść się do łóżka w dzień, ponieważ zwiastowało to choroby i nieurodzaj zbóż.

Wieczerza wigilijna dawniej na wsiach

Zgodnie z tradycją uczta wigilijna rozpoczynała się wraz z ukazaniem się pierwszej gwiazdki na niebie. Wcześniej nazywano ją postnikiem lub obiadem. Rozpoczynała się od dzielenia opłatkiem i składania życzeń. Kiedy domownicy zasiadali do stołu, odchodzić od niego mogła tylko gospodyni. Uczta przebiegała w ciszy i spokoju.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Co jadano na Wigilię na wsi?

Liczba potraw na stole wigilijnym nie jest wcale taka oczywista. Przyjęło się, że tradycja nakazuje ich 12. Dlaczego? Rozumie się to na dwa sposoby: każda potrawa na miesiąc roku lub każda na pamiątkę jednego z apostołów. W biedniejszych chłopskich domach, na stole wigilijnym stawiano nieparzystą liczbę potraw – 5 lub 7. Bez względu na ilość, dania musiały być postne (tj. bezmięsne). Jakie dania podawano? Podczas wigilijnej uczty należało spróbować każdej potrawy, a wśród nich znajdowały się m.in.: kapusta z grochem, kasza jaglana z suszonymi gruszkami czy śliwkami, kutia, kluski z makiem, pierogi z kapustą i grzybami, barszcz czerwony z buraków lub grzybową, śledzie i kompot z suszonych owoców. Pojawiały się także ryby takie jak karp, szczupak czy śledzie. Warto wspomnieć, że dobór potraw miał opierać się na darach ziemi pochodzących z lasu, pola, ogrodu i wody, aby w ten sposób oddać jej cześć i zapewnić przychylność podczas plonów.

Dawna choinka – jak wyglądała?

Święta nie mogły się obyć bez choinki. Tradycję zaczerpnięto z Niemiec, a na wsi obyczaj pojawił się dopiero w XIX w. Wcześniej nazywano ją świętym drzewkiem, a jej funkcję pełniła najpierw słoma, później – tzw. „podłaz” czy „podłaźniczka”, czyli czubek sosny, jodły lub świerku. Niekiedy tworzono plecione koło z gałązek drzew iglastych, które ozdabiano jabłkami, orzechami, opłatkami oraz dekoracjami z lnu czy kolorowym papierem. Podłaźniczka była symbolem życia, a jej zadaniem była ochrona domowników przed złem – chorobami i urokami oraz zapewnienie dobrobytu i zgody, a pannom na wydaniu – powodzenie u kawalerów. Gałązki zbierano wcześnie rano, a ten kto pierwszy przyniósł gałązkę do domu, temu pierwszemu miało wzejść zboże w przyszłym roku. Ozdoby świąteczne likwidowało się pod koniec Godów, tj. 1 albo 6 stycznia.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zwyczaj dzielenia się opłatkiem

Opłatek znajdował swoje miejsce nie tylko na chlebie spoczywającym na białym obrusie, pod którym kładło się sianko. Służył także do dzielenia się z domownikami w celu utrzymania więzi pomiędzy nimi. Zwyczaj łamania opłatka następował przed rozpoczęciem wieczerzy wigilijnej. Co ważne, poza poświęconym, białym opłatkiem dla ludzi, istniały również opłatki przeznaczone dla zwierząt – niepoświęcone i kolorowe. Ich kolor zależał od regionu i miał różne znaczenie, np. czerwony miał moc odpędzania uroków. Dlaczego podawano opłatek zwierzętom? Symbolizował on przyjaźń i wdzięczność za pomoc w pracy oraz poświęcenie dla rodziny gospodarza.

Jak wyglądało kolędowanie na dawnej wsi?

Do tradycji należało wspólne śpiewanie kolęd. Początkowo śpiewano podniosłe pieśni wychwalające narodziny Chrystusa. Później został wprowadzony podział na kolędy i pastorałki, które śpiewało się zarówno w domu, jak i w kościele. Z tym zwyczajem wiązały się również obchody kolędnicze, w których brały udział grupy kolędników i gwiazdorzy.

Działalność kolędników wiązała się z rozwojem teatru ludowego na początku XX w. Polegała na obchodzeniu domów przez dzieci i młodzież, głównie z biednych rodzin, a w miastach przez studentów. Kolędnicy przebierali się za zwierzęta takie jak tury (turonie) czy kozy lub za postacie nawiązujące do biblijnej tradycji – Trzech Króli czy króla Judei Heroda lub diabły, baby, dziadów, Żydów i Cyganów. Za swój występ otrzymywali przysmaki, np. tzw. szczodraki (bułki z nadzieniem) czy kiełbasę oraz pieniądze. Po otrzymaniu datków kolędnicy życzyli gospodarzom wszelkiej pomyślności w Nowym Roku i wędrowali dalej. Na wsiach we wschodniej Polsce kultywowano też zwyczaj obdarowywania spotkanych po drodze biedaków.

Z kolei gwiazdorzy wędrowali z gwiazdą na patyku i nie wchodzili do domów. Stojąc pod oknami, śpiewali kolędy i kręcili zrobioną z listewek i przyozdobioną bibułą gwiazdą, która miała imitować gwiazdę betlejemską pojawiającą się nad stajenką i będącą drogowskazem dla Trzech Królów (Mędrców). Za odwiedziny otrzymywali jedzenie i drobne pieniądze. Obecnie zwyczaj ten nie jest tak powszechny, jednak dalej kultywowany przez wspólnotę wiejską, np. skupioną wokół Ochotniczej Straży Pożarnej.

Wystawianie jasełek na dawnej wsi

Jasełka to przedstawienia opowiadające historię Świętej Rodziny, połączone z adoracją Dzieciątka Jezus. Początkowo były wystawiane w kościołach. Później stały się elementem obchodów kolędniczych – tzw. „chodzenie z szopką”.

Obnośna szopka miała postać skrzynki, ucharakteryzowanej na kościół i stanowiła scenografię dla teatrzyku kukiełkowego. Skład postaci – kukiełek w szopce – często się zmieniał, choć niezmienna była obecność Świętej Rodziny i pastuszków. Przedstawienia opowiadały historię Bożego Narodzenia, która była połączeniem przekazu biblijnego z lokalnym folklorem. Wystawiano również tzw. Herody, czyli przedstawienia kolędnicze, które wymagały kostiumów, rekwizytów i zdolności aktorskich. Uznawano je za najkosztowniejsze.

Dzisiaj odtwarzane są przez zespoły regionalne na potrzeby imprez folklorystycznych. Pojawiają się także jako atrakcja spotkań wigilijnych.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Pasterka – skąd zaczerpnięto zwyczaj?

Charakterystyczny dla świąt jest zwyczaj uczestniczenia w pasterce, tj. mszy świętej, która odbywa się w kościele o północy. Wywodzi się z tradycji słowiańskiej oraz nawiązuje do pogańskiego rytuału komunii, podczas którego biesiadowano z istotami z zaświatów.

Nietypowe zwyczaje i przesądy świąteczne

Tak jak w przypadku wielu świąt, obchody Wigilii i Bożego Narodzenia skrywają w swojej historii nietypowe zwyczaje i przesądy. Oto kilka z nich:

odwiedzanie bydła w oborach – wierzono, że w tę noc zwierzęta mogą przemówić ludzkim głosem i przepowiedzieć przyszłość, dlatego podawano im kolorowy opłatek i trochę wigilijnych potraw oraz siano ze stołu;
odwiedzano drzewa owocowe, obwiązywano je słomą i zaklinano, by rodziły w przyszłym roku, bo inaczej zostaną ścięte;
wierzono, że w wigilijną noc dusze zmarłych bliskich odwiedzają swoje dawne domy, dlatego ucztę wigilijną łączono z zaduszną kolacją na ich cześć – pozostawiano dla nich dodatkowe nakrycie przy stole, dodatkowe krzesło oraz potrawy, by mogły się najeść do syta; podtrzymywano ogień w piecu przez całą noc, by dusze mogły się przy nim ogrzać, a wszystko po to by duchy nie czuły urazy wobec bliskich; unikano też wykonywania gwałtownych ruchów, by nie zaszkodzić duchom;
starano się nie kłócić, nie smucić i niczego nie pożyczać, ponieważ wierzono, że to, co wydarzy się w dzień Wigilii, powtórzy się w przyszłym roku;
pilnowano, żeby podczas wieczerzy, nikomu nie spadła łyżka – zwiastowało to śmierć w nadchodzącym roku, dobrym znakiem było natomiast kichanie – zapowiadało pomyślność i zdrowie;
pod stół kładziono siekierę lub sierp – miały zapewnić zdrowe i twarde jak żelazo nogi;
wróżby, np. „ciskanie kop” – polegało na podrzucaniu garści słomy, gdy ta zaczepiła się o drewniany strop, oznaczało to bujny wzrost zboża lub jeśli rzucała panna – zamążpójście.

Zwyczaje często różniły się w zależności od regionów Polski, np. w Grodzieńszczyźnie – po odmówieniu modlitwy gospodarz nalewał kielich wódki i odlewał trochę na obrus, życząc wszystkim zdrowia, szczęścia i pomyślności. Robił to na cześć zmarłych.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

oprac. Patrycja Lisowska

Pamiętasz Boże Narodzenie w PRL-u? Tak wtedy wyglądały święta

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 23 Dec 2023 14:00:00 +0100

Choinki w PRL-u: dziś te bombki są kultowe, wtedy miał je każdy

Miłośnicy PRL-owskich cacek doskonale wiedzą, ile warte mogą być bombki z tamtego okresu. Wówczas jednak soplami, reflektorami, muchomorkami czy bałwankami zachwycały się głównie dzieci, bowiem te bombki wisiały niemal na każdej choince! Najmłodsi chętnie kręcili się wokół świątecznego drzewka również ze względu na cukierki, którymi je dekorowano. Na gałązkach znaleźć można było także orzechy. Całości dopełniały długie łańcuchy i światełka w kształcie świeczek, a z czasem hitem stały się błyszczące anielskie włosy. Nierzadko choinka dodatkowo przystrojona była watą, która zarazem imitowała śnieg i przykrywała ewentualne przerzedzenia wśród gałązek.

Przeczytaj także: Bombki z PRL-u warte nawet kilkaset złotych

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak dekorowano domy na święta w PRL-u?

Kluczowym elementem świątecznych dekoracji w PRL-u była choinka. Miłośnicy ozdób, podobnie jak dziś, chętnie robili także okolicznościowe stroiki z iglastych gałązek i szyszek, bombek oraz świec. Rolę bożonarodzeniowej dekoracji pełniła też jemioła. W wielu domach przygotowywano także ozdoby z papieru – nie tylko łańcuchy, ale też papierowe szopki.

Przeczytaj także: Jak wyglądały choinki w PRL-u? [ZDJĘCIA]

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Prezenty pod choinką w czasach PRL

Choć czasy PRL powszechnie kojarzą się z biedą, wiele osób pamięta, jak pod choinką znajdowały wymarzone prezenty. W latach 60. i 70. podarowanie bliskiej osobie zestawu toaletowego z mydłem, szamponem i perfumami nie było wcale bezpieczną opcją czy pójściem na łatwiznę, ale stanowiło prawdziwie wyszukany podarunek! Dzieci jednak marzyły o zabawkach: dmuchanych misiach, samochodzikach, zwierzątkach na kółkach, które można było za sobą ciągnąć, lalkach, klockach i kolejkach.

Przeczytaj także: Świętowanie mikołajek w PRL-u: jakie były tradycyjne prezenty i jak obchodzono ten dzień?

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jakie potrawy świąteczne jedzono w PRL-u?

W biednych latach PRL-u nikt nawet nie marzył o luksusowych sałatkach z łososiem na wigilijnym stole. Trzymano się tradycyjnych potraw. To właśnie wtedy obowiązkowym elementem Wigilii stał się karp – przed wojną w Polsce serwowano w ten wieczór różne rodzaje ryb, jednak władze Polski Ludowej promowały karpie. Podawano je często w galarecie. Na stołach pojawiały się także śledzie w oleju i śmietanie, zupa grzybowa, kluski z makiem czy kapusta z grochem. Popularnym deserem był wówczas makowiec.

Przeczytaj także: Świąteczna klasyka w najlepszym wydaniu: przepis na karpia w galarecie

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zuzanna Ćwiklińska

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Dawne tradycje i zwyczaje bożonarodzeniowe na wielkopolskiej wsi

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Fri, 22 Dec 2023 14:00:00 +0100

Jakie potrawy jadano dawniej na Wigilię w Wielkopolsce?

Jak się okazuje, pod koniec XIX wieku w Wielkopolsce na wigilijnych stołach wcale nie stawiano dwunastu potraw. Było ich tylko dziewięć i ta liczba odnosiła się do liczby chórów anielskich, które śpiewały podczas narodzin Chrystusa. Do tradycyjnych wielkopolskich dań wigilijnych zaliczano:

zupę z konopi lub maku,
kluski z kwasem,
biały groch,
kluski z faryną (mączką cukrową) i miodem,
kapustę,
kluski z makiem,
jagły lub ryż ze śliwkami,
grzyby suszone smażone na oleju,
kompot z suszonych owoców.

Co ciekawe, dawniej na wsiach częścią wieczerzy wigilijnej był alkohol. W domach pito wódkę, piwo lub wino.

Dawne wierzenia i przesądy o Wigilii

Wigilia dawniej na wsiach uchodziła za noc cudów: wówczas kwiaty miały kwitnąć pod śniegiem, woda w strumieniach zmieniać się w miód, a zwierzęta mówić ludzkim głosem. Tej nocy także bliscy zmarli powracali do swoich domów. Należało ich ugościć. W Wielkopolsce stawiano garnki z jedzeniem pod stołem, by duchy przodków mogły z nich korzystać. Puste krzesło przy wigilijnym stole w dawnych czasach nie czekało na zbłąkanego wędrowca, ale na dusze zmarłych.

Również zwierzęta były w Wigilię szczególnie doceniane. Dawniej w Wielkopolsce odkładano kilka łyżek każdej wigilijnej potrawy i zanoszono zwierzętom. Popularne było także dawanie im opłatka. Wierzono, że szczęśliwi usłyszą w wigilijną noc rozmowy zwierząt, jednak nie wolno było podsłuchiwać - śmiałek, który za wszelką cenę chciał usłyszeć zwierzęta mówiące ludzkim głosem, mógł narazić się na złą wróżbę.

Jak wróżono w Wigilię?

Wigilia, podobnie jak Andrzejki czy Katarzynki, była też dobrym czasem na wróżby. Niezamężne dziewczęta wychodziły do ogrodu, niekiedy specjalnie hałasując kluczami lub pokrzykując, a później nasłuchiwały, z której strony rozlegnie się szczekanie psa – z tego kierunku miał przybyć przyszły mąż.

Panny wróżyły sobie także ze źdźbeł słomy, przynoszonej na Wigilię do chaty. Jeżeli wyciągana słomka pociągnęła kolejną, dziewczynę czekało szybkie zamążpójście. Im gładsze było wyciągnięte źdźbło, tym przystojniejszy narzeczony miał się zjawić.

Czym są Gwiazdory?

Mieszkańcy Wielkopolski chętnie przypominają, że w Wigilię z prezentami nie odwiedza ich święty Mikołaj, lecz Gwiazdor. To jednak przetworzenie dawniejszej tradycji: wówczas Gwiazdorów było wielu! Chodzili po wsi grupami, obowiązkowo uzbrojeni w groźne rózgi, którymi nie szczędzili klapsów niegrzecznym osobom – nie tylko dzieciom, ale także młodym pannom, którym zdarzało się chować przed Gwiazdorami. Ci, którzy nie mieli nic na sumieniu, mogli liczyć na podarunek. Niekiedy trzeba było popisać się np. znajomością modlitw, by go otrzymać.

Niekiedy Gwiazdorom towarzyszyły także Gwiazdki, czyli przebrane dziewczęta. Z kolei w południowo-wschodniej Wielkopolsce często pojawiali się Wiljorze lub Wiljarze - chłopcy przebrani w kolorowe stroje, udekorowane wstążkami z krepiny. Chodzili od domu do domu, składając życzenia, a niekiedy wyrządzając drobne psoty. Dziś ten zwyczaj jest już na wymarciu.

źródło: miastopoznaj.pl, Głos Wielkopolski

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

fot. NAC

Świętowanie mikołajek w PRL-u: jakie były tradycyjne prezenty i jak obchodzono ten dzień?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Wed, 06 Dec 2023 15:25:59 +0100

Jak stare są mikołajki?

Mikołajki to zwyczaj starszy, niż mogłoby się wydawać! Polacy wymieniali się drobnymi upominkami w okresie przedświątecznym już w XVIII wieku. Według ówczesnej tradycji, święty Mikołaj przychodził nocą i sprawdzał, czy dzieci mają czyste buty. Jeżeli tak było, maluchy otrzymywały prezent: jabłka, złocone orzechy, pierniki i drewniane krzyżyki. Z kolei tych, którzy nie dbali o obuwie, czekała kara. Zamiast smakołyku dostawali tradycyjną rózgę lub zgniłego ziemniaka!

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Gdzie chowano mikołajkowe prezenty?

W czasach PRL-u mikołajkowe prezenty znajdowano zazwyczaj w dwóch miejscach. W zależności od regionu Polski, święty Mikołaj pod postacią rodziców zostawiał podarunki pod poduszką lub w bucie albo w skarpetce. Z oczekiwaniem na prezent w bucie wiązał się dodatkowy obowiązek - bardzo często dziecko musiało dzień wcześniej wyczyścić swoje obuwie, by znaleźć tam swój upominek o poranku 6 grudnia. Najbardziej gorliwi czyścili wszystkie buty, które posiadali, po cichu licząc na hojność ulubionego świętego.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak wyglądały szkolne mikołajki w czasach PRL-u?

Tradycja organizowania szkolnych mikołajek obejmuje też lata PRL-u. Wyglądały one wówczas podobnie jak dziś, choć budżet był o wiele mniejszy. Uczniowie losowali karteczki z imionami kolegów i koleżanek, a następnie robili im prezenty o określonej wartości. Tuż po upadku PRL, w latach 90., budżet mógł wynosić nawet... 5 zł! Wiele osób przyznaje się dziś, że... oszukiwało, wymieniając się w taki sposób, by kupować prezent dla klasowego przyjaciela.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

W czasach PRL-u mikołajki powszechnie świętowano także w przedszkolach. W niejednym albumie rodzinnym znajdziemy zdjęcia z obchodów tego dnia. Bardzo często przedszkolaki odwiedzał sam święty Mikołaj (lub Dziadek Mróz albo Gwiazdor), do którego należało podejść, by otrzymać prezent. Zwykle był to mężczyzna w przebraniu, niekiedy nawet w masce – nic zatem dziwnego, że wiele dzieci bało się obcego i na mikołajkowych zdjęciach nie wyglądają na zachwycone!

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jakie prezenty dostawały dzieci na mikołajki w PRL-u?

Dziś dzieci na mikołajki otrzymują zwykle słodycze, niewielkie zabawki czy książeczki. W latach PRL-u prezenty były skromniejsze, co wynikało z mniejszej dostępności towarów, jednak nie różniły się tak bardzo od tych, które dajemy dzieciom dziś. Najmłodsi znajdowali wówczas w bucikach lub pod poduszką:

lalki,
misie,
książeczki,
samochodziki,
cukierki,
pomarańcze,
kakao,
orzechy,
czekoladę.

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zuzanna Ćwiklińska

zdjęcia: NAC

Odwiedź Gietrzwałd i przeżyj przygodę na szlaku warmińskich deskali!

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sun, 03 Dec 2023 17:00:00 +0100

Gietrzwałd: perełka Warmii. Ile osób tam mieszka?

Wieś Gietrzwałd jest położona na terenie malowniczej Warmii. Znajduje się w gminie Gietrzwałd, w powiecie olsztyńskim (woj. warmińsko-mazurskie). To jedna z niewielkich warmińskich wiosek – w 2021 roku zamieszkiwało ją 571 osób - jednak przyciąga turystów i czaruje ich swoim urokiem! Gietrzwałd to wieś z tradycją. W 2022 roku obchodził 670-lecie lokowania. Z tej okazji podjęto wiele cennych lokalnych inicjatyw.

Jak Gietrzwałd doczekał się swoich deskali?

Jedną z tych inicjatyw, które mają na celu podkreślenie wyjątkowości wsi, było stworzenie w Gietrzwałdzie tak zwanych deskali. Wcześniej w Polsce można było je spotkać głównie na Podkarpaciu. Dziś stają się również symbolem Warmii.

Gietrzwałdzkie deskale to malowidła odzwierciedlające stare fotografie z wizerunkami mieszkańców. Ozdabiają tamtejsze domy i stodoły. Stworzył je artysta, który zapoczątkował modę na deskale w Polsce - Arkadiusz Andrejkow. Jedna praca powstawała jeden dzień. Na tę chwilę jest ich w Gietrzwałdzie kilka: to między innymi wizerunki chłopca z rowerem, rodziny jadącej wozem, dziewczynek w ludowych strojach warmińskich. Komitet z Gietrzwałdu, który wpadł na pomysł stworzenia deskali, zapowiada, że będą powstawały kolejne!

Deskale w Gietrzwałdzie.

FOTO: Małgorzata Janus

Deskale w Gietrzwałdzie.

FOTO: Małgorzata Janus

Co warto zobaczyć w Gietrzwałdzie?

Gietrzwałd szczyci się swoim położeniem na Warmii. Z okazji okrągłej rocznicy lokowania wsi, udostępniono Izbę Regionalną w budynku gospodarczym dawnej kuźni i stworzono w niej Warmińską Chałupę. To rodzaj lokalnego muzeum, w którym można zapoznać się z warmińską historią i zobaczyć, jak dawniej wyglądało życie na tamtejszej wsi. Organizowane są tam spotkania, podczas których uczestnicy pałaszują lokalne ciasto, a także warsztaty, na których uczestnicy malują kubki.

Co ciekawe, eksponaty w Warmińskiej Chałupie opisane są w języku polskim i gwarze warmińskiej. Mamy zatem „paradno izbo”, czyli izbę gościnną, „ślómbak”, czyli ławę, „statki” – naczynia, a nawet „deka”, czyli obrus.

Warsztaty w Warmińskiej Chacie.

FOTO: Małgorzata Janus

Objawienia w Gietrzwałdzie: gdzie się wybrać i co zobaczyć?

Gietrzwałd to ważne miejsce dla wszystkich osób wierzących, bowiem doszło tam do jedynych na terenie Polski objawień maryjnych, które zostały uznane przez Watykan. Wieś szczyci się swoją historią. W Gietrzwałdzie do dziś można zobaczyć cudowny obraz Matki Boskiej w zabytkowej bazylice czy zaczerpnąć wody z pobłogosławionego źródełka. Wizyta w Gietrzwałdzie to zatem doskonała okazja, by przeżyć coś dla ducha i coś dla ciała!

FOTO: Gmina Gietrzwałd - Urząd Gminy W Gietrzwałdzie/facebook

źródło: Tygodnik Poradnik Rolniczy

fot. redakcja, Gmina Gietrzwałd - Urząd Gminy w Gietrzwałdzie/facebook

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

“Na świętego Andrzeja błyska pannom nadzieja.” Jak dawniej wyglądały andrzejki?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Wed, 29 Nov 2023 17:30:00 +0100

Jak stare są andrzejki?

Żyjąc w świecie zglobalizowanym często nie mamy świadomości tego, jakie tradycje są rdzennie polskie i od jak dawna są obchodzone. Tymczasem okazuje się, że andrzejki mają kilkusetletnią tradycję! W XVI-wiecznym utworze Marcina Bielskiego znajdziemy okolicznościowy wierszyk, odnoszący się do andrzejkowych wróżb:

Nalejcie wosku na wodę,

Ujrzycie swoją przygodę.

Słyszałam od swej macierze,

Gdy która mówi pacierze

W wigilię Andrzeja świętego,

Ujrzy oblubieńca swego...

Jak widać, już nasze przodkinie były zainteresowane poznaniem swoich losów w wigilię dnia świętego Andrzeja! Co ważne, chodziło głównie o młode, niezamężne dziewczęta. Panowie wróżyli sobie kilka dni wcześniej, 24 listopada z okazji dnia świętej Katarzyny.

Jakie były najpopularniejsze wróżby andrzejkowe?

Oczywiście tradycyjną i najpopularniejszą wróżbą andrzejkową było lanie wosku. Dawniej często lano ołów, szczególnie ten z kościelnych okiennic, bowiem miał on zapewnić trwały związek - wszak w andrzejkach chodziło przede wszystkim o poznanie swoich dalszych miłosnych losów. Kształt wosku można interpretować na różne sposoby – dawniej doszukiwano się w nim sygnałów dotyczących wyglądu przyszłego męża.

Przeczytaj także: Najlepsze wróżby i zabawy andrzejkowe dla dorosłych

Inne popularne dawniej wróżby andrzejkowe to liczenie kołków w drewnianym płocie - dziewiąty kołek miał odzwierciedlać wygląd narzeczonego. Wróżono także na podstawie snów, które przyśniły się dziewczętom tej wyjątkowej nocy. Pojawiały się też wróżby wymagające sprawności fizycznej: pod sufitem zawieszano słodki placek, a panna, która zdołała doskoczyć do niego i go ugryźć, miała największe szanse na szybkie zamążpójście. Na wyjście za mąż miała szansę także ta szczęściara, która podczas przekładania butów jako pierwsza dotknęła swoim obuwiem progu lub wyszła poza pokój.

Regionalne wróżby i przesądy andrzejkowe

Sposoby wróżenia z okazji andrzejek były zróżnicowane w zależności od regionu. Dla przykładu, panny z Kujaw ustawiały się w okrąg i wpuszczały do środka gąsiora. Ta z dziewcząt, do której ptak podszedł najpierw, miała wyjść za mąż jako pierwsza. Z kolei w świętokrzyskiem panny przynosiły drewno z szopy do izby. Biorąc je na ręce, nie mogły go liczyć - pomagali w tym współuczestnicy zabawy, rozpraszając dziewczynę. Po przyniesieniu do izby należało policzyć szczapki. Jeżeli ich liczba była parzysta, panna mogła liczyć na szybki ślub.

Wigilia imienin Andrzeja wiązała się także z określonymi przesądami. W południowej Polsce wierzono, że tego dnia upiory mogą odebrać krowom mleko. Aby tak się nie stało, ludzie kreślili znak krzyża za pomocą czosnku na drzwiach domów i obór.

Przeczytaj także: 7 pomysłów na wróżby andrzejkowe dla dzieci

Przysłowia na dzień świętego Andrzeja

Z dniem świętego Andrzeja związane są nie tylko liczne wróżby i przesądy, ale także przysłowia. Niektóre odnoszą się do tradycyjnych zabaw, jak na przykład: “Na świętego Andrzeja błyska pannom nadzieja” czy „Na świętego Andrzeja dziewkom z wróżby nadzieja”, "Święty Andrzej wróży szczęście i szybkie zamęście". Inne z kolei wiązały się z pogodą i prognozami na kolejne miesiące: "Gdy św. Andrzej ze śniegiem bieży, sto dni śnieg na polu leży”, "Kiedy na Andrzeja poleje, cały rok nie w porę rolę moczy, suszy”, “Jeżeli na świętego Andrzeja wiatr i mgła, to od Bożego Narodzenia będzie sroga zima", "Gdy w Andrzeja deszcz lub słota, w grudniu drogi bez błota".

Zuzanna Ćwiklińska

fot. pixabay

Jak naprawdę wyglądała polska wieś w czasach “Znachora”?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Fri, 10 Nov 2023 18:00:00 +0100

Renesans wsi w polskim kinie

Ostatnie tygodnie upłynęły pod znakiem fascynacji dwoma filmami, których akcja rozgrywa się na polskiej wsi: malarską ekranizacją “Chłopów” (reż. H. Welchman, DK Welchman) oraz nową odsłoną “Znachora” (reż. M. Gazda). Choć każdy z tych obrazów jest inny, oba urzekają pięknymi kadrami, przedstawiającymi polską wieś. Jednak, jak to często bywa w przypadku kina, sielska scenografia ma niewiele wspólnego z historyczną rzeczywistością, którą reprezentuje. Choć polska wieś przeżywa teraz moment swojej chwały w rodzimej kinematografii, warto wiedzieć, jak naprawdę wyglądała na przykład w okresie międzywojennym, czyli w czasie akcji “Znachora”.

Przeczytaj także: Kamila Urzędowska – filmowa Jagna z „Chłopów” jest dumna ze swojego wiejskiego pochodzenia

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Ile osób mieszkało na wsi w II Rzeczpospolitej?

Tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości większość obywateli naszego kraju mieszkała na wsi. Dane zebrane w roku 1921 ukazują, że w tym okresie ponad 20 mln osób zamieszkiwało tereny wiejskie. Stanowiło to około 75 proc. ludności II RP. Dla porównania, sto lat później na wsiach mieszkało 40,1 proc. obywateli Polski!

Przeczytaj także: Anna Szymańczyk, Zośka ze "Znachora" dostrzega piękno polskiej wsi

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak wyglądała wieś w czasach “Znachora”?

Znaczną większość gospodarstw w Polsce, szczególnie tych położonych w centrum i na wschodzie kraju, stanowiły niewielkie gospodarstwa rodzinne. 2/3 z nich miały mniej niż 5 ha powierzchni i nie wystarczały nawet na pokrycie zapotrzebowania właścicieli. Biedni rolnicy nie mieli także za co kupić tego, czego nie byli w stanie wyprodukować sami, na przykład nafty, zapałek czy soli. Większe i wydajniejsze były gospodarstwa z terenów dawnego zaboru pruskiego, gdzie przykładano dużą wagę do nowoczesnego rolnictwa. Różnice bywały ogromne: średnie plony na zachodzie Polski mogły być nawet dwukrotnie większe od tych ze wschodu!

Przeczytaj także: Leszek Lichota – filmowy „Znachor” ma biznes na wsi

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Reforma rolna II Rzeczpospolitej

Ze względu na to, że tak wielu obywateli Polski zamieszkiwało tereny wiejskie, w odrodzonym kraju szybko zaczęły się dyskusje na temat reformy rolnej. Ziemia miałaby być podzielona pomiędzy silne, samodzielne gospodarstwa, które mogłyby także zawiązywać zmechanizowane rolnicze spółki. Dzięki temu możliwe byłoby nie tylko zaspokojenie krajowych potrzeb, ale także rozwijanie eksportu. Ten plan nie miał jednak szansy się udać - w Polsce było za mało ziemi i zbyt wielu mieszkańców wsi, by możliwy był mniej więcej równy podział.

Przeczytaj także: „Znachor” – w jakich wsiach kręcono nową wersję?

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Czy na polskich wsiach działali znachorzy?

Film Michała Gazdy “Znachor”, będący najnowszą ekranizacją powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza z 1937 roku, opowiada historię warszawskiego chirurga, który traci pamięć i trafia do wsi Radoliszki, gdzie z czasem zaczyna świadczyć usługi medyczne. Powieść odnosi się do ówczesnych realiów. Na wsi panowała bieda, warunki sanitarne były złe, szalały choroby, a mało kto był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, przysługującym w latach 20. XX wieku tylko pracownikom najemnym. Lekarze niechętnie praktykowali na wsiach, kwitła za to medycyna ludowa, choć nie w dobrym znaczeniu tego wyrażenia. Na terenach wiejskich działały szeptuchy i znachorzy, którzy często mieli za sobą wiedzę kilku pokoleń, ale zdarzało się, że bardziej szkodzili niż pomagali.

Przeczytaj także: Powstaje nowa wersja filmu "Sami swoi". Kto zagra Kargula i Pawlaka?

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zuzanna Ćwiklińska

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Odwiedź Lipce - wieś z "Chłopów"!

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Fri, 13 Oct 2023 16:00:00 +0200

Lipce Reymontowskie – czy to tam toczy się akcja “Chłopów”?

Już za kilka dni do kin wejdzie film “Chłopi”. To nie pierwsza ekranizacja powieści Władysława Reymonta, jednak z pewnością wyjątkowa: powstała z setek namalowanych ręcznie obrazów! Wiadomo już, że produkcja będzie ubiegać się o Oscara. To doskonała okazja, by odwiedzić Lipce Reymontowskie - wieś, od której wszystko się zaczęło.

FOTO: Fundacja Im. Władysława Stanisława Reymonta W Lipcach Reymontowskich

Lipce Reymontowskie leżą w powiecie skierniewickim (woj. łódzkie), przez wieś przebiegają tory kolejowe dawnej kolei warszawsko-wiedeńskiej. To fakt nie bez znaczenia, gdyż sam Władysław Reymont trafił do Lipiec właśnie dzięki temu, że w pewnym okresie pracował na kolei. Zaczerpnął inspirację i w ten sam sposób nazwał wieś, opisaną w “Chłopach”. By uczcić noblistę oraz wyjątkowe miejsce, jakie uzyskały Lipce w kulturze, do nazwy miejscowości dodano przydomek: Reymontowskie. Jednak czy akcja “Chłopów” naprawdę toczy się w Lipcach? I tak i nie, pisarz nie opisywał bowiem konkretnej miejscowości, starał się wykreować miejsce, będące reprezentacją współczesnej sobie polskiej wsi.

FOTO: Fundacja Im. Władysława Stanisława Reymonta W Lipcach Reymontowskich

Co można zobaczyć w Lipcach Reymontowskich?

Lipce Reymontowskie to wspaniałe miejsce nie tylko dla miłośników literatury, ale dla każdego, kto przepada za sielskimi klimatami polskiej wsi. W tej miejscowości możemy zwiedzić dom Reymonta, który jest właściwie domkiem dróżnika - pisarz w okresie pobytu w Lipcach pracował na kolei. Upamiętnia to tabliczka na ścianie budynku. Z kolei w dawnej manufakturze włókienniczej rodziny Winklów znajdziemy muzeum im. Reymonta. W środku zobaczyć można tradycyjne stroje ludowe, maszyny wykorzystywane przed laty do produkcji tkanin oraz pamiątki związane z życiem i twórczością polskiego noblisty.

FOTO: Fundacja Im. Władysława Stanisława Reymonta W Lipcach Reymontowskich

Na tym reymontowskie klimaty się nie kończą: tuż obok muzeum znajdziemy skansen, a właściwie Centrum Reymontowskie - Zagroda Ludowa. Przechadzając się wśród dawnych mazowieckich chat z pewnością poczujemy klimat “Chłopów”, a nawet... spotkamy bohaterów powieści - ustawiono tam ich drewniane podobizny, wykonane przez lokalnych artystów. Zwieńczeniem tej wędrówki będzie wizyta w Galeria Staroci i Pamiątek Regionalnych pana Zbigniewa Stania. Znajdziemy tam między innymi ponad 100 wydań “Chłopów”, a także eksponaty związane z regionem.

FOTO: Fundacja Im. Władysława Stanisława Reymonta W Lipcach Reymontowskich

Nie tylko “Chłopi”: atrakcje Lipiec Reymontowskich

Turyści, którzy nie przepadają za rozbudowanymi młodopolskimi opisami, mogą porzucić skansen i muzeum Reymonta na rzecz Muzeum Czynu Zbrojnego. Miłośnicy militariów znajdą tam eksponaty, które przypominają o walce o niepodległość w najbliższej okolicy. Wśród nich np. fotografie, stroje żołnierzy, a także oczywiście sprzęt wojskowy i wyposażenie.

FOTO: Fundacja Im. Władysława Stanisława Reymonta W Lipcach Reymontowskich

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

fot. Fundacja im. Władysława Stanisława Reymonta w Lipcach Reymontowskich/Facebook

Zalecenia gospodarskie na październik: jak to na wsi było i jest?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 07 Oct 2023 11:00:00 +0200

Październikowe tradycje na dawnej wsi

Do najstarszych tradycji ludowych na wsi należały m.in. tzw. prządki lub wieczory prządkowe oraz kiszenie kapusty. Obie aktywności odbywały się grupowo. Celem tych zwyczajów nie było wyłącznie kultywowanie tradycji, ale także zbliżenie się dzięki spotkaniom towarzyskim.

Prządki (inaczej: wieczory prządkowe) odbywały się w zimne wieczory. Kobiety i dziewczęta gromadziły się w największej izbie na wsi lub w każdym domu po kolei, po to aby drzeć pierze, prząść i obierać kapustę. Zajęcia gospodyń zależały od tego, czy w danym dniu postawiono na pierzaki (piórnie) lub obieraczki (wyskubek). Były to owocne spotkania, ponieważ na każdym można było nauczyć się czegoś nowego i spróbować kuchni wybranej gospodyni. Prządki trwały od końca października lub – najczęściej – od drugiej połowy listopada do czasu tzw. mięsopostu w roku następnym.

Kiszenie kapusty to jeden z bardziej popularnych październikowych rytuałów na wsi. Istotne było, żeby tę tradycję wypełnić do końca października. Sposób kiszenia nie był najważniejszy. Kapustę kiszono poszatkowaną lub w całości. Kobiety starały się przygotować aż po dwie beczki na domostwo, by w każdej rodzinie zapasu starczyło do wiosny. Zgodnie z przesądami, jeśli zrobiło się to w listopadzie po Święcie Zmarłych, oznaczało to, że kapusta może się zepsuć.

Zalecenia gospodarskie na październik – jakie są obecnie?

W polu

Październik oznacza koniec siewu zbóż. Ilość wysiewu, który z jakiegoś powodu opóźnił się, należy zwiększyć o 10% do 15%. Gdy zaobserwujesz, że zboża osiągnęły 3-4 listki, możesz przystąpić do jesiennego zwalczania miotły zbożowej. Jesień to również czas na zbieranie plonów. Zbieramy kukurydzę i buraki. Przechowujemy ziemniaki w piwnicy lub w przygotowanych kopcach. Warto pamiętać także o nawożeniu pól obornikiem lub gnojowicą oraz przyoraniu.

Nasiona roślin strączkowych

Zebrane nasiona roślin strączkowych można wykorzystać jako paszę dla zwierząt. Zawierają w sobie białko, więc mogą zastąpić soję istotną w diecie dla zwierząt hodowlanych. Należy pamiętać, że nasiona roślin strączkowych zawierają w sobie toksyny i substancje antyżywieniowe, dlatego istotne jest, aby stosować je w ograniczonych ilościach. Ostrożność nie dotyczy karmienia prosiąt i wysokoprośnych macior. Nasiona strączkowe mogą stanowić mniej więcej około 10% dawki pokarmowej. Zaleca się stosowanie żółtozielonego grochu Ametyst ze względu na najlepszy skład aminokwasowy oraz gniecione nasiona łubinu białego, który przydaje się w karmieniu krów mlecznych – poprawia wydajność i procent tłuszczu w mleku.

Szkodniki magazynowe – profilaktyka

Zebrane jesienią i magazynowane zboża działają na szkodniki jak afrodyzjak. Świeże i wilgotne ziarna przyciągają je z wszelkich szczelin, zakamarków i resztek nieuprzątniętego zeszłorocznego zbioru. Dlatego ważna jest profilaktyka, czystość i higiena magazynów! Zdarza się tak, że dbanie o magazyn w taki sposób nie wystarcza. Wtedy z pomocą wkraczają siły specjalne – tj. odpowiednie preparaty owadobójcze.

Działania przeznaczone dla pustych pomieszczeń:

usuń resztki ziarna i innych produktów, wynieś sprzęty, worki i sprzęt, który musisz dokładnie oczyścić, umyć i wysuszyć na zewnątrz pomieszczenia;
oczyść z pajęczyn i kurzu: magazyn, przylegające pomieszczenia i schody; wyskrob ze szczelin resztki ziarna, a zmiotki – usuń i zniszcz (np. spal);
wypełnij szpary w ścianach i podłogach kitem okiennym lub zaprawą murarską; jeśli masz nieszczelne podłogi – usuń deski, a następnie usuń poślad i śmieci znajdujące się pod podłogą. Tak przygotowaną powierzchnię zasyp świeżo gaszonym wapnem i ponownie przybij deski;
umyj i wysusz: okna, drzwi oraz podłogi; uszczelnij magazyn i opryskaj całe pomieszczenie jednym z zalecanych preparatów.

Działania przeznaczone dla magazynów z ziarnem:

zapobiegaj potrzebie zwalczania szkodników z zewnątrz! Najlepiej nie umieszczaj ziarna lub produktów (m.in. pasz) porażonych w pobliżu zdrowych;
pamiętaj o systematycznym kontrolowaniu magazynu; w razie pojawienia się szkodników, natychmiast zabierz się za ich tępienie;
usuwaj i niszcz odpadki po czyszczeniu ziarna; jeśli przydadzą się na paszę, użyj ich po uprzednim ześrutowaniu i zaparzeniu;
utrzymuj pomieszczenie i produkty w stanie suchym (najlepiej poniżej 13% wilgotności) i możliwie niskiej temperaturze, co uzyskasz przez wietrzenie. Wietrzenie zaleca się wykonywać w pogodne i suche dni. Najlepiej robić to często, ale krótko, żeby temperatura w pomieszczeniu była wyższa od zewnętrznej. W przypadku, gdy na zewnątrz jest cieplej niż w magazynie, istotne jest wietrzenie przy bardzo niskiej wilgotności powietrza. Dzięki temu unikniesz skraplania się i osiadania pary wodnej na ścianach i ziarnie.

Co warto zapamiętać? Magazyny zasypuje się wyłącznie ziarnem doczyszczonym i suchym. Podczas ciepłych miesięcy – szuflować ziarno przynajmniej raz na tydzień, a w zimowych – raz na miesiąc, kiedy ziarno jest wilgotne, zabieg trzeba wykonywać częściej. Puste worki, które zalegają w magazynie, należy co jakiś czas wywietrzyć i wytrzepać, a jeżeli to konieczne – dezynfekować.

W chlewni, oborze i na użytkach zielonych

Październik to czas na zmiany, także w karmieniu bydła. Zwierzęta w gospodarstwie żywimy paszą zimową dobrej jakości, nie zapominając przy tym o wypasaniu resztek zielonek. Poza dbaniem o żołądki zwierząt, należy pamiętać też o tym, by zadbać o ich czystość i zdrowie, w tym również o higienę w oborze, czystość stanowisk, higienę naczyń i sprzętu oraz przechowywania pobranych produktów, takich jak, np. mleko. Bardzo ważna jest też higiena rolnika, w tym przypadku – dojarza.

Jesień to ostatnia pora na pracę przy renowacji budynków. Naprawy dachów i ocieplania budynków nie należy zostawiać na ostatnią chwilę!

Zadbaj o sprzęt i rośliny w gospodarstwie

Mając na uwadze stare porzekadło – „Gdy październik ciepło trzyma, zwykle mroźna bywa zima”, warto pamiętać o zabezpieczeniu nie tylko maszyn i sprzętu rolniczego, ale także sadzonek czy drzew znajdujących się w gospodarstwie. Maszyny i sprzęt należy wyczyścić i poddać przeglądowi. Roślinność przydomową zabezpieczyć przez zmarznięciem, np. przy użyciu kory drzewnej lub kompostu.

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w artykule Wielkopolskiej Izby Rolniczej.

Źródło: wir.org.pl; agroprofil.pl

Patrycja Lisowska

fot. envato elements

Wyspa kobiet na Bałtyku kultywuje lokalną tradycję

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Thu, 28 Sep 2023 17:00:00 +0200

Gdzie leży Kihnu – wyspa kobiet?

Wyspa Kihnu jest położona na Bałtyku. Znajduje się w Zatoce Ryskiej i należy do Estonii. Ma powierzchnię 16,4 km2. Na tej wyspie zlokalizowane są cztery osady: Linaküla, Rootsiküla, Sääre i Lemsi. Wszystkie mają wiejski charakter. Aby odwiedzić Kihnu, trzeba wybrać się w podróż samolotem – lot z Parnawy trwa 15 minut – lub promem – 3 godziny z Parnawy lub godzina z Manilaid. W zimie, gdy morze zamarza, na Kihnu można dotrzeć samochodem.

Dlaczego wyspa Kihnu jest wyjątkowa?

Wyspa Kihnu jest niewielka – obecnie mieszka tam około 700 osób. Warto ją odwiedzić, by mieć wyjątkową okazję obcowania z estońską przyrodą w morskim klimacie. Jednak naturalne, wiejskie otoczenie to nie wszystko! Ze względu na swoje wyspiarskie położenie, Kihnu przez wieki rozwijała się w izolacji od centralnej Estonii. Ponieważ głównym zajęciem mieszkańców były żegluba i rybołówstwo, przez większość czasu na wyspie przebywały głównie kobiety. Z tego powodu wykształciły się tam struktury matriarchalne, które utrzymują się do dziś! Kobiety rządzą na Kihnu, podejmują tam najważniejsze decyzje, troszczą się o domy i zagrody oraz podtrzymują lokalne tradycje, w tym rzemieślnicze.

FOTO: Visit Estonia/facebook

Tradycja, kultura i rzemiosło na Kihnu

Choć Polska również ma bogaty folklor, dziś na wsiach nie uświadczymy już kobiet i mężczyzn w tradycyjnych strojach ludowych. Zakłada się je tylko na szczególne okazje. Na Kihnu jest inaczej – tam na co dzień można spotkać kobiety w tradycyjnych pasiastych spódnicach z fartuchami. Warto dodać, że tkactwo i dzierganie to lokalne tradycje, które przetrwały i wciąż stanowią element życia. Z utkanych materiałów przygotowuje się stroje ludowe, często wzbogacone haftami nawiązującymi do estońskich mitów i legend.

Dla mieszkańców i mieszkanek Kihnu bardzo ważną częścią tradycji są muzyka, taniec i śpiew. Również one przetrwały przez wieki i do dziś można je zobaczyć. Wyjątkowym wydarzeniem na wyspie są trwające trzy dni wesela, jednak trzeba mieć dużo szczęścia, by na nie natrafić.

Turystyka na wyspie Kihnu – co trzeba wiedzieć?

Miłośnicy podróży, którzy zechcą odwiedzić Kihnu, muszą być gotowi na to, że na wyspie nie ma hoteli. Jak obejść ten kłopot? Przed przyjazdem warto skontaktować się z lokalnymi gospodarstwami agroturystycznymi – tych nie brakuje! Jeżeli planujemy pobyt na Kihnu wiosną lub latem, można wybrać się tam z namiotem. Na wyspie nie ma publicznego transportu ani wielu samochodów. Mieszkańcy przemieszczają się głównie na rowerach i motocyklach, ale dają turystom możliwość zwiedzenia wyspy na przyczepce. Brak też bankomatów, jednak wyspa nie jest skansenem: w wielu miejscach można płacić za pomocą bankowości elektronicznej!

W listopadzie 2003 roku przestrzeń kulturowa wyspy Kihnu została wpisana na listę Arcydzieł Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. Będąc tam, warto przyjrzeć się tej niepowtarzalnej kulturze, a przy okazji odwiedzić także lokalne atrakcje: muzeum Kihnu, kościół św. Mikołaja oraz latarnię morską z 1863 roku, która jest dostępna dla turystów w sezonie.

FOTO: Visit Estonia/facebook

źródło: Onet

Zuzanna Ćwiklińska

fot. Facebook/Visit Estonia

Sierakowo Sławieńskie - kraina fantazji na polskiej wsi! Gdzie ją znaleźć?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sun, 17 Sep 2023 17:00:00 +0200

Gdzie leży Sierakowo Sławieńskie?

Wieś Sierakowo Sławieńskie jest położona w powiecie koszalińskim (woj. zachodniopomorskie). To niewielka miejscowość - jak podaje portal Polska w Liczbach, w 2021 roku mieszkało tam 357 osób. Wystarczy jednak garstka ludzi z pasją, by stworzyć coś niezwykłego i takie zjawisko można obserwować w Sierakowie. Powstała tam bowiem Dolina Fantazji.

Dolina Fantazji – dawna wioska hobbitów na Pomorzu Zachodnim

W pierwszej wersji w Sierakowie Sławieńskim powstała wioska hobbitów, nawiązująca do stworzeń z książek J. R. R. Tolkiena “Władca Pierścieni”. Wówczas miejscem opiekowało się Stowarzyszenie Hobbiton, które organizowało między innymi Jarmarki Hobbitów we wiosce. Wówczas mieszkańcy Sierakowa Sławieńskiego i okolic porzucali swoje codzienne życie i zamieniali się w hobbitów, elfy i krasnoludy, by zabrać gości do krainy, opartej na tej z książek Tolkiena. Z czasem jednak wioska przekształciła się w Dolinę Fantazji.

Co można robić w Dolinie Fantazji?

Doliną Fantazji, która powstała na miejscu wioski hobbitów, opiekuje się Fundacja Dolina Fantazji. W tym wyjątkowym miejscu każdy może spędzić czas. Fundacja organizuje bowiem różne atrakcje, w tym:

piesze i rowerowe gry terenowe,
warsztaty pracy z gliną,
warsztaty pracy z wełną,
warsztaty pracy ze skórą,
warsztaty pracy z papierem,
warsztaty decoupage,
warsztaty robienia łapaczy snów,
warsztaty survivalowe,
zajęcia teatralne.

Oferta Doliny Fantazji skierowana jest głównie do uczniów starszych klas szkół podstawowych oraz szkół średnich, ale opiekunowie, którzy będą im towarzyszyć, z pewnością nie będą się nudzili. W Sierakowie Sławieńskim mogą spędzić czas w otoczeniu sielskiej przyrody i odpocząć od zgiełku miasta.

FOTO: Dolina Fantazji/facebook

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

dane: Polska w Liczbach

materiały foto, video: Dolina Fantazji/facebook

Istebna – piękna wieś na granicy z dwoma państwami

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 26 Aug 2023 17:00:00 +0200

Istebna - piękna wieś w pobliżu Trójstyku w Jaworzynce

Właśnie granica łącząca trzy państwa jest jedną z największych atrakcji, którą chcą odwiedzać turyści. Trójstyk znajduje się zaledwie 6 kilometrów od centrum Istebnej. Dzięki uatrakcyjnieniu okolicy obelisku, który wyznacza ten punkt, miejsce to idealnie nadaje się do odpoczynku. Znajdują się tam ławeczki i liczne alejki, którymi można spacerować i podziwiać okoliczną przyrodę.

Jak aktywnie spędzać czas w Istebnej?

Osoby, które lubią aktywny wypoczynek, na pewno znajdą dla siebie zajęcie w Istebnej. Jeśli chcemy spędzić czas w taki sposób, warto udać się na przełęcz Kubalonka. Znajduje się ona na wysokości 760m n.p.m. i można tu dotrzeć zarówno czerwonymi jak i zielonymi szlakami, a nawet Głównym Szlakiem Beskidzkim.

Jeśli chcemy zapewnić atrakcje na świeżym powietrzu również naszym dzieciom, warto wybrać się do Parku Linowego Base Camp. Na jego terenie znajdują się trasy, które idealnie sprawdzą się dla dzieci w różnym wieku.

W Istebnej znajdzie się atrakcja również dla fanów wody. Park Wodny Olza, który jest częścią Kompleksu Zagroń Istebna, oferuje basen, zjeżdżalnie, a nawet popularną w Aquaparkach rwącą rzekę. Jeśli potrzebujemy relaksu, możemy skorzystać z oferty hydromasażu, jacuzzi, sauny czy tężni solnej.

Istebna w głównej mierze słynie jednak z atrakcji dla narciarzy. Jeśli chcemy spróbować tego sportu, warto udać się do Ośrodka Narciarskiego Złoty Groń. Na jego terenie znajdują się trasy o różnych poziomach trudności, więc można zabrać tam dzieci.

Ciekawe muzea w Istebnej

Dla osób, które bardziej zainteresowane są zapoznaniem się z lokalną historią, Istebna i okolice oferują wiele muzeów. Jednym z nich jest Muzeum Jana Wałacha, lokalnego malarza i grafika, znajdujące się w jego domu rodzinnym. Dzięki temu, poza jego obrazami i rycinami w drewnie, możemy podziwiać sprzęt malarski, którego używał.

W Istebnej odwiedzić można również Izbę Pamięci Jerzego Kukuczki, tragicznie zmarłego himalaisty. Muzeum założyła jego zmarła żona. Można tam obejrzeć m. in. fotografie, dokumenty i pamiątki z jego wypraw.

Dla fanów pięknej garderoby i ozdob domowych idealnie sprawdzi się wizyta w Muzeum Koronki. Powstało ono na cześć koniakowskiej koronki, która jest wyjątkowo pięknym lokalnym zdobieniem.

Jeśli chcemy lepiej poznać lokalną kulturę, koniecznie musimy odwiedzić Muzeum Regionalne „Na Grapie”, w którym można zobaczyć regionalne instrumenty muzyczne, stroje ludowe i sztukę folklorystyczną. Muzeum oferuje również warsztaty z wyplatania koszy, wyrabiania masła czy beskidzkiego haftu krzyżykowego.

Wykłady o ekologii w Istebnej

W Istebnej możemy również rozszerzyć wiedzę o ekologii. Leśny Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Istebnej prowadzi wykłady i prelekcje o tematyce ekologicznej, można również podziwiać ekspozycję flory i fauny. Przewidziane zostały również zabawy edukacyjne dla dzieci.

Kuchnia Beskidu Śląskiego - czego warto spróbować?

Beskid Śląski słynie z kuchni, a w Istebnej jest wiele miejsc, w których można skosztować lokalnych specjałów. Szczególnie warto skusić się na golonkę, pierogi, lokalne sery czy dania z cielęciny. W pobliżu znajduje się również wiele schronisk, w których spróbujemy pysznej kwaśnicy i prażuchów.

Sandra Matus

źródła: wikipedia, wikivoyage

fot. Facebook/Gmina Istebna

Osły i muły to niańki dla jagniąt we włoskich górach. Poznaj te niesamowite zwyczaje!

a.drygas@pwr.agro.pl (Angelika Drygas) — Thu, 17 Aug 2023 10:00:00 +0200

Jak osły i muły pomagają jagniętom?

Wśród stad bydła i owiec, które pokonują setki kilometrów wzdłuż wiekowych ścieżek migracyjnych, można zauważyć niecodzienny widok. Osły i muły noszą na swoich grzbietach specjalnie wykonane boczne siodła, w których umieszczone są nowonarodzone jagnięta. Te małe i słabe zwierzątka nie są w stanie samodzielnie przebyć tak długiej i trudnej podróży, dlatego potrzebują pomocy swoich opiekunów. Osły i muły pełnią rolę nianiek, które dbają o bezpieczeństwo i komfort swoich podopiecznych. W czasie postojów, gdy stada odpoczywają i zwierzęta pasą się, jagnięta wracają do swoich matek, aby się najeść.

Transhumancja – nie tylko migracja, ale także kultura

Transhumancja jest nie tylko tradycją rolniczą, ale także sposobem życia. Pasterze, którzy praktykują tę formę hodowli, są żywymi świadkami historii i tradycji swoich przodków. Ich wiedza i umiejętności są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Transhumancja stanowi także okazję do kontaktów i wymiany handlowej między różnymi społecznościami górskimi i nizinnymi. Poprzez organizację podróży i zgromadzenie pasterzy transhumancja świadczy o ugruntowanych społecznych obrzędach, które wchodzą w skład najważniejszych wydarzeń kalendarza agropasterskiego.

Preparing for transhumance, the months-long journey from mountain to valley with 800 sheep. And 8 donkeys. #Romania pic.twitter.com/N5zJwj3KqT
— Eva Konzett (@EvaKonzett) October 14, 2015

Różnorodność regionalna i krajobrazowa pierwotnej formy pasterstwa

Transhumancja praktykowana jest w różnych regionach Włoch, od Alp po Apeniny, od Sardynii po Sycylię. Każdy region ma swoje niepowtarzalne rytuały i zwyczaje związane z tą działalnością. Na przykład, w Piemoncie transhumancja połączyła społeczności górskie Ligurii i Cuneo, podczas gdy w Tyrolu Południowym i Trydencie obchodzona jest Desmontegada, czyli zjazd z gór. Krowy, podobnie jak konie, owce i kozy, ozdabiane są girlandami kwiatów i gałązek jako wyraz wdzięczności za udany sezon letni, a także obrazami świętych (by zaskarbić sobie przychylność Nieba), czy też lustrami i dzwonkami, które mają bronić przed wpływem złych mocy. W Apeninach Toskańsko-Emilijskich odbywała się migracja aż do Maremmy toskańskiej, podczas gdy na południu Włoch transhumancja przetrwała głównie w Abruzji i na Tavoliere delle Puglie. W Sardynii społeczności pasterskie zaangażowane w przemieszczanie obejmowały obszar masywu Gennargentu, podczas gdy na Sycylii transhumancja ma miejsce w Madonìe i w górach Nebrodi.

Transhumancja a przyroda

Transhumancja ma także pozytywny wpływ na środowisko naturalne. Poprzez ruchome wypasanie zwierząt zapobiega się zarastaniu terenów górskich i nizinnych, a także zachowuje się różnorodność biologiczną i krajobrazową. Tratturi, czyli naturalne ścieżki migracyjne, są zidentyfikowane jako struktury sieciowe, które wpisują się w krajobraz i stanowią odniesienia wizualne i geograficzne. Tratturi są często zdobione elementami związanymi z przesądami i z symboliką religijną, a także znakami o szczególnym znaczeniu historyczno-antropologicznym pozostawionymi przez kulturę pasterską, od miejsc postoju po miejsca kultu.

Transhumancja inspiracją dla sztuki i literatury

Transhumancja, która skrywa w sobie tysiącletnią historię, zainspirowała na przestrzeni wieków pisarzy i poetów, od Terencjusza i Wergiliusza po Pliniusza Młodszego. Transhumancja dała także początek „poetom-pasterzom”, zwłaszcza w środkowych Włoszech aż po tereny Abruzji. Transhumancja jest więc nie tylko pięknym i wzruszającym spektaklem, ale także cennym dziedzictwem, które należy chronić i pielęgnować.

Redyk – polski odpowiednik transhumancji

W Polsce podobną tradycję do transhumancji stanowi redyk, czyli uroczyste wyjście pasterzy ze stadami owiec na wypas w górskich halach (redyk wiosenny), a także ich powrót z wypasu (redyk jesienny). Redyk jesienny zwany jest gwarowo „uosod”, co wywodzi się od słowa uosadzić (ôsadzić), osadzić owce z powrotem do poszczególnych gospodarstw. Redyk jest reliktem panującego niegdyś powszechnie w Karpatach rolnictwa transhumancyjnego.

Górale rozpoczęli redyk już tydzień temu jak zwyczaj stary każe. pic.twitter.com/zUZJVUciMx
— hm.... (@hm95775858) April 30, 2023

Redyk w kulturze pasterskiej był postrzegany jako największe święto wsi. Gospodarze, którzy bacy oddawali owce na cały sezon, przed wypasem na halach, spisywali je (najczęściej poprzez oznaczanie zacięciami na lasce, kiju lub belce bacy) i wprowadzali do koszar wykonanych z tynin. W Pamiętniku Towarzystwa Tatrzańskiego z 1876 roku, opisano sposób, w jaki się to odbywało: „spędzają owce z całej wsi na jedno umówione miejsce, oddają je pojedynczo juhasom i bacy, potem mieszają razem i liczą, ile całe stado (kierdel) sztuk wynosi (co znowu nazywają czytaniem)”.

Redyk a świętowanie

Redyk był także okazją do zabawy i świętowania. Pasterze ubierali się odświętnie i ozdabiali swoje kapelusze kwiatami. Owce również były strojone girlandami i dzwonkami. Na czele stada szedł największy i najpiękniejszy baran, który był symbolem płodności i dobrobytu. Za nim podążały owce z jagniętami noszonymi przez osły lub muły. Na końcu szli juhasi grający na instrumentach muzycznych, takich jak dudy, skrzypce, bębenki. Muzyka towarzyszyła im podczas całej podróży i miała na celu nie tylko rozweselić pasterzy, ale także uspokoić zwierzęta i odstraszyć drapieżniki.

Wzdłuż trasy redyku zbierali się mieszkańcy okolicznych wsi, aby podziwiać stado i składać życzenia pasterzom. Na halach odbywały się uroczyste msze, biesiady i tańce.

Jesienny redyk

Redyk jesienny był mniej radosny, ponieważ oznaczał koniec sezonu pasterskiego i rozstanie z owcami. Pasterze musieli rozliczyć się z gospodarzami z ilości wełny, sera i baraniny, które wyprodukowali na halach. Następnie oddawali owce do poszczególnych gospodarstw, gdzie były one ponownie spisywane i znakowane. Niektóre owce były sprzedawane lub zabijane na mięso, co było smutnym momentem dla pasterzy, którzy przywiązali się do swoich podopiecznych.

Transhumancja inspiracją dla sztuki i literatury

FOTO: Valentina Graffer/facebook

Redyk współcześnie

Obecnie redyk jest praktykowany tylko w niektórych regionach Polski, głównie na Podhalu, gdzie jest on częścią kultury góralskiej. Redyk jest tam traktowany jako atrakcja turystyczna i element promocji lokalnego dziedzictwa. Organizowany jest przez stowarzyszenia hodowców owiec lub gminy, które zapraszają do udziału wszystkich chętnych. Redyk jest także okazją do pokazania tradycyjnych strojów, instrumentów i pieśni góralskich.

Redyk jest więc nie tylko formą migracji zwierząt, ale także przejawem kultury i historii ludzi związanych z górami. Jest też świadectwem żywej tradycji pasterskiej, która ma swoje korzenie w dalekiej przeszłości. Redyk jest także symbolem szacunku dla przyrody i zwierząt, które są nieodłącznym elementem krajobrazu górskiego.

Czy możemy jeszcze zobaczyć redyk w tym roku?

Zdecydowanie tak! Chociaż większość redyków już minęło, możemy jeszcze zdążyć na jedną dużą imprezę, którą możemy zobaczyć na własne oczy. W dniach 18-24 sierpnia odbędzie się 54. Międzynarodowy Festiwal Folkloru ziem Górskich w Zakopanem, gdzie zobaczymy nie tylko tradycyjne obrzędy, tańce i śpiewy, ale również korowód, który przejdzie ulicami miasta, różnorodne wystawy i warsztaty.

Fot. Valentina Graffer/Facebook

Mkh na podst. Bright Vibes, Rete Italiana Cultura Popolare, Wikipedia, turystyka.wp.pl, Portal Tatrzański, Zakoplan, festiwale.zakopane.pl

Jak dawniej wyglądały dożynki?

j.czupryniak@pwr.agro.pl (Justyna Czupryniak) — Sun, 13 Aug 2023 17:00:00 +0200

Dożynki dawniej – święto ludu wiejskiego i rolników

Dla osób mieszkających na wsi dożynki są nieodłącznym elementem zakończenia wakacji. Dziękować za plony przychodzą nie tylko rolnicy, ale również mieszkańcy miast, których urzeka oprawa organizowanych uroczystości. Dożynki są świętem ludowym połączonym z obrzędami dziękczynnymi za plony i zakończone zbiory zbóż.

Kiedy dawniej obchodzono dożynki?

Przed narodzinami Chrystusa było to święto etniczne Słowian, które obchodzono w czasie równonocy jesiennej, czyli 23 września. Aktualnie tradycja ta jest średnio zachowana, ponieważ większość dożynek odbywa się w jeszcze w sierpniu. W zależności od charakteru święta, ponieważ dożynki mogą być organizowane wyłącznie przez władze gmin, ale również przy współudziale lokalnych parafii, odbywają się w jedną z ostatnich niedziel lub sobót sierpnia. We wrześniu najczęściej odbywają się dożynki powiatowe, podsumowujące żniwa danego roku.

Jak dawniej nazywano dożynki i dlaczego je obchodzono?

W czasach Słowian dożynki były nazywane:

wyżynkami,
obrzynkami,
wieńcami,
wieńcowym,
okrężnym.

Jak podają źródła, pierwotnie dożynki mogły wiązać się z kultem roślin i drzew, a następnie z pierwotnym rolnictwem. Wraz z upływem czasu dożynki zaczęto obchodzić na dworach majątków ziemskich ok. XVI w. Ziemianie urządzali święto plonów dla żniwiarzy, do których zaliczano służbę folwarczną i pracowników najemnych. Uroczystość miała być nagrodą dla nich za ciężką pracę w czasie żniw.

Jak wyglądają dożynki dziś?

Po latach dożynki, które w czasach naszych przodków stanowiły kilka odrębnych świąt, połączono w jedno. Aktualnie rolnicy i mieszkańcy wsi obchodzą jednocześnie okrężne i dożynek. Święta te różni to, że pierwsze z nich było biesiadą organizowana jesienią, kiedy z pól zostały zebrane wszystkie plony. Nazwa wzięła się od okrążania pól. Drugie ze świąt miało oznaczać dożęcie oziminy, czyli zbóż ozimych, a następnie przyniesienie wieńca gospodarzowi z pola do domu.

Jakie zwyczaje dożynkowe zachowały się do dziś?

W dzisiejszych czasach widoczne jest zachowanie dawnych tradycji związanych z obchodami dożynek. Jedną z nich jest wyplatanie wieńca, które należy do najstarszych zwyczajów. Dawniej cały obrzęd dożynek rozpoczynał się od wicia wieńca na polu zbóż. Do jego dekoracji używano kwiatów, wstążek itp. Niosła go na głowie najlepsza żniwiarka, czasem pomagali jej parobkowie. Za kobietą ustawiał się barwny orszak żniwiarzy z kosami i sierpami wyczyszczonymi po żniwach.

Dożynki

FOTO: Nac

Pochód zatrzymywał się w kościele, by podziękować Bogu za plony, a następnie przechodził do domu gospodarza dożynek. Wieniec przechowywano w stodole do kolejnego roku, dopóki nie rozpoczęły się nowe siewy. Ziarna, które wykruszono z kłosów, dosypywano do nowego materiału siewnego.

Dożynki

FOTO: Nac

Huczna zabawa do białego rana w dożynki

Nieodłączonym, dawnym elementem dożynek kultywowanym do dziś jest biesiada z poczęstunkiem i tańcami. Wcześniej miała ona miejsce w dworze gospodarza dożynek. Obecnie dożynkowe biesiady są organizowane na terenie domów kultury lub amfiteatrów miasteczek gminnych, choć nie brakuje również wsi, w których nadal odbywają się dożynki.

Jak ewoluowały dożynki?

Wraz z upływem lat dożynki ewoluowały. Pod koniec XIX w. chłopi zaczęli podejmować się organizacji dożynek gospodarskich, na których biesiadowali wraz ze swoimi rodzinami, parobkami i najemnikami. W międzywojniu dożynki wkroczyły w fazę, można by rzec "dostojeństwa", gdyż wyodrębniono dożynki gminne, powiatowe i parafialne.

Kto dawniej organizował dożynki?

W dawnych czasach dożynki były organizowane przez miejscową ludność, co z czasem uległo zmianie, ponieważ po wojnie ich organizacji podejmowały się:

lokalne samorządy,
partie chłopskie,
koła Stronnictwa Ludowego,
Kółka Rolnicze,
kościoły,
szkoły.

Dożynki w czasach PRL-u stanowiły swego rodzaju manifest odrębności chłopskiej, jednak sposób ich obchodów nie różnił się zbytnio od obecnego. Każdym dożynkom towarzyszy wystawa rolnicza, festyn, występy zespołów ludowych i artystycznych.

Dożynki

FOTO: Nac

Oprac. Justyna Czupryniak

Kruszyniany – tatarska wieś na sielskim Podlasiu. Dlaczego warto tam jechać?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sat, 12 Aug 2023 17:00:00 +0200

Skąd wzięła się tatarska wieś w Polsce?

Tatarzy osiedlali się na ziemiach polskich od XVII wieku. W tym okresie powstała także wieś Kruszyniany, położona w gminie Krynki (powiat sokólski, woj. podlaskie). W 1679 roku król Jan III Sobieski nadał Tatarom kilka wsi w dzisiejszym województwie podlaskim, wśród nich także Kruszyniany, gdzie osiadło 45 rodzin. Ze względu na tak dużą grupę wyznawców islamu, wieś szybko stała się dużym ośrodkiem muzułmańskim na terenie Polski.

FOTO: Redakcja

Kruszyniany - wieś wielu kultur

Choć wieloetniczność dawnej Polski zanikła po rozbiorach, Kruszyniany wciąż pozostają pod tym względem wyjątkowe. Do dziś mieszkają tam przedstawiciele trzech religii. Najwięcej jest prawosławnych, ale obok nich zgodnie żyją również katolicy i muzułmanie. To właśnie temu ostatniemu wyznaniu Kruszyniany zawdzięczają swoją największą atrakcję - XVIII-wieczny meczet. Jak żartują sami mieszkańcy, ze względu na to, że każda religia ma swoje święto w innym dniu, we wsi nie ma kiedy pracować, by nie przeszkadzać świętującym sąsiadom.

Co trzeba zobaczyć w Kruszynianach?

Kruszyniany to malutka wieś - w 2021 roku mieszkały tam zaledwie 74 osoby. Mimo to miejscowość jest bardzo ruchliwa, szczególnie w okresie letnim, bowiem przyciąga wielu turystów, chcących zobaczyć wieś polskich Tatarów. Bez wątpienia najbardziej interesującym zabytkiem w Kruszynianach jest wspomniany meczet. Budynek jest drewniany, pochodzi z końca XVIII wieku i jest jednym z dwóch (wraz z tym w Bohonikach) najstarszych meczetów w Polsce. Meczet w sezonie można zwiedzać i usłyszeć jego historię od przewodnika, poza sezonem trzeba skontaktować się z opiekunem, by móc tam wejść. Bez kłopotu można za to dostać się na muzułmański cmentarz, czyli mizar, leżący tuż za świątynią. On także jest zabytkiem – najstarsze nagrobki pochodzą z końca XVIII wieku.

We wsi można zobaczyć także cerkiew z II połowy XX wieku oraz otaczający są cmentarz prawosławny, którego historia sięga wieku XVIII.

FOTO: Redakcja

Kruszyniany przyciągają historią i kuchnią

Prócz świątyń, w Kruszynianach znajduje się także jurta, rekonstruująca namioty, jakich używali dawniej Tatarzy. Tuż obok znajduje się restauracja, w której można skosztować autentycznej kuchni tatarskiej. To także punkt obowiązkowy podczas wizyty w tym miejscu – bez pysznego obiadu i kawy z przyprawami wizyta w Kruszynianach nie będzie kompletna!

FOTO: Redakcja

Zuzanna Ćwiklińska

fot. redakcja

Tak wyglądały kolonie dzieci ze wsi w PRL-u! Podchody i dyżury na stołówce

a.drygas@pwr.agro.pl (Angelika Drygas) — Tue, 08 Aug 2023 18:00:00 +0200

Bardzo często młodzież z terenów wiejskich przybywała tłumnie do miast – organizowane kolonie w większych miejscowościach cieszyły się ogromnym powodzeniem. Gwarantowały oderwanie od codzienności i zaspokojenie ciekawości. W mieście życie płynęło inaczej – dzieci nie miały tylu obowiązków, nie musiały też pomagać w gospodarstwie. Miejski wypoczynek pozwalał na prawdziwy relaks!

Kolonie dla dzieci wiejskich w Warszawie w 1976 roku

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kolonie w czasach PRL-u

Nie oznaczało to, że dzieci nie musiały sobie radzić. Każdy samodzielnie prał ubranie czy bieliznę w misce, młodzież angażowała się także w przygotowywanie posiłków. Pisano listy do rodziców, a wszystkich obowiązywała kontrola czystości prowadzona przez panie pielęgniarki. Dzieci odpoczywały po obiedzie na łóżkach polowych. Często adaptowano szkolne sale i korytarze do celów kolonijnych, a więc dzieci spały w większej grupie.

Sentymentalna podróż

Tak wyglądały wakacje na wsi w czasach PRL-u! Wczesne wstawanie i dużo frajdy!

Kolonie dla dzieci wiejskich w Warszawie w 1976 roku

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zabawy w czasie kolonii

Młodzież spędzała czas na grach zespołowych na świeżym powietrzu. Były dwa ognie, kolonijne nocne podchody, mecze piłkarskie, planszówki, ogniska, dyskoteki. To czas idealny na pierwszą wakacyjną miłość i przyjaźnie na całe życie. Na szczęście Narodowe Archiwum Cyfrowe w swoich zbiorach posiada wiele niesamowitych fotografii z czasów PRL-u, ale nie tylko. Wystarczy wpisać odpowiednie hasło, a pojawią się skany z dawnych lat, także tych przedwojennych.

Kolonie dla dzieci wiejskich w Warszawie w 1972 roku

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kolonie dla dzieci wiejskich w Warszawie w 1972 roku

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kolonie w czasach PRL-u

Na tego typu wyjazdy wybierały się także dzieci z miast – najczęściej na wieś, aby poznać życie od zupełnie innej strony. Wakacyjne wyjazdy były także skierowane do dzieci pracowników stoczni, fabryk, kopalń, hut.

Oprac. Angelika Drygas

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Żniwa za dawnych lat – „Rolnikom pomagają naukowcy” [WIDEO]

a.drygas@pwr.agro.pl (Angelika Drygas) — Sun, 06 Aug 2023 17:00:00 +0200

Niegdyś dzieci z miasta wręcz nie mogły doczekać się wyjazdu do dziadków w latem na czas żniw. Sporo się wtedy działo, a i dzieci miały w tym swój udział. Do dziś wspominają berka miedzy snopkami, czy radosną jazdę wozem z sianem. Wiele, wiele lat temu mężczyźni kosili zboże w asyście z koniem, który ciągnął specjalną kosiarkę. Pozostali wiązali snopki i je układali.

Sierpy podczas żniw

Niegdyś to sierpy były używane jako podstawowe narzędzia żniwiarskie, nawet jeszcze w pierwszych dwóch dekadach XX w. w Polsce. Okazuje się, że były one obsługiwane zwłaszcza przez kobiety. – Lewą dłonią chwytały łodygi przy samej ziemi i ucinały je sierpem trzymanym w dłoni prawej. Mężczyźni sięgali po sierpy tylko wtedy, gdy nadchodził deszcz i trzeba było przyspieszyć pracę. Ich rolą było wiązanie i składanie snopów – czytamy na stronie Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Same żniwa zaczynano od poświecenia sierpów.

Żniwa za dawnych lat

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kosy symbolem polskich żniw

Kosy jako narzędzia używane w trakcie żniw już dawno zostały zastąpione przez kombajny. Jednak to one wyparły sierp. Gdy mężczyźni je ostrzyli, rozlegał się łoskot ich klepania. Na wyposażeniu rolnika znajdowało się więc klepadło, na którym kładło się ostrze, by je z dwóch stron oklepać młotkiem. Na koniec szlifowano ostrze osełką.

Żniwa za dawnych lat

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Dożynki - letnie święto wsi

Kiedy są dożynki 2023 i kto na nich wystąpi? Poznaj historię dożynek

Co jedzono podczas żniw?

Żniwa były wykańczające, ludzie byli spoceni i wymęczeni. Ważny był prowiant. Wspólne posiłki jadano na kocach. Były to przeważnie racuchy, zsiadłe mleko, kiełbasa w słoiku, chleb, jajka gotowane na twardo, kwaszone ogórki, swojskie konfitury i owoce prosto z sadu, i oczywiście zimna woda.

Żniwa za dawnych lat

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Rytuały żniwne

W żniwach uczestniczyły całe rodziny. Zdarzało się, że przed zżęciem pierwszych kłosów sierp był rzucany na ziemię i po jego podniesieniu można było zacząć pracę. Wszystko po to, aby uchronić żniwiarzy przed urazami. Często gospodarz w niedzielę sprawdzał, czy zboże jest gotowe do zżęcia.

Żniwa w czasach PRL-u

Także w czasach PRL-u w żniwach pomagali wszyscy z rodziny, a także sąsiedzi. Funkcjonowało wtedy nawet pogotowie żniwne, które pomagało w trakcie usterek maszyn. Pracownicy PGR-ów mogli liczyć na dostawę posiłków na pole. Natomiast fabryki produkujące kombajny były zobowiązane do ich błyskawicznego serwisowania. „Rolnikom pomagają naukowcy” słyszymy na filmie z 1950 roku – profesorowie pojawiali się, aby przed ścięciem żyta sprawdzić zawartą w nim wilgoć.

Oprac. Angelika Drygas

Źródło: etnomuzeum.eu

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kiedy są dożynki 2023 i kto na nich wystąpi? Poznaj historię dożynek

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Fri, 21 Jul 2023 17:00:00 +0200

Co to są dożynki i jakie są ich początki?

Dożynki to święto, w trakcie którego rolnicy dziękują za pomyślne ukończenie żniw oraz prac w polu. Inaczej nazywamy je Świętem Plonów lub Wieńcem. Są różne rodzaje tego wydarzenia: sołeckie, parafialne, gminne, powiatowe oraz wojewódzkie. Odbywają się także dożynki o charakterze ogólnopolskim.

Kiedy odbywają się dożynki?

To święto słowiańskie oryginalnie odbywało się w równonoc jesienną, czyli 23 września. Obecnie dożynki najczęściej organizuje się już miesiąc wcześniej, począwszy od weekendu po 15 sierpnia. Zdarza się jednak, że obchody w poszczególnych miejscowościach wyznaczane są na wrzesień.

Jakie są elementy dożynek?

Najważniejszym elementem dożynek jest wieniec, wyplatany z zebranych plonów. Wcześniej był niesiony przez jedną ze żniwiarek, za którą podążał uroczysty orszak od świątyni do domu gospodarza, ale dzisiaj ma przede wszystkim wymiar symboliczny.

Istotny dla tego wydarzenia jest też chleb, który tradycyjnie powinien być wypiekany z mąki z zebranego zboża. Zazwyczaj jest on zanoszony przez Starostę i Starościnę dożynek do Gospodarza, najczęściej kapłana, który go święci. Jeżeli wydarzenie ma charakter świecki, wówczas rolę odebrania chleba przejmuje przedstawiciel lokalnej władzy. Później pieczywo jest dzielone między uczestnikami wydarzenia.

Charakterystycznym elementem są również witacze dożynkowe, czyli słomiane kukły, formowane w kształt człowieka, zwierząt czy np. maszyn rolniczych.

Ponadto do dawniejszych obyczajów dożynkowych należało pozostawianie na polu ostatniej kępki zboża, którą różnie nazywano w poszczególnych regionach: na Mazowszu i Podlasiu określano ją przepiórką, na Kresach Wschodnich – perepełką. Miała ona zapewnić ciągłość urodzaju.

Dożynki prezydenckie w Spale

Co roku odbywają się również wyjątkowe dożynki prezydenckie. Pierwszy raz miały miejsce w Spale już w 1927 r. dzięki prezydentowi Rzeczpospolitej Polskiej Ignacemu Mościckiemu. Po wybuchu II wojny światowej przestano je organizować, jednak tradycja została wznowiona.

Tegoroczne dożynki prezydenckie odbędą się 23-24 września w Warszawie. Uczestniczyć w nich będą prezydent Andrzej Duda oraz jego żona, Agata Kronhauser-Duda. Zgodnie z tradycją dzień przed nimi pojawia się „Konkurs na najładniejszy wieniec dożynkowy o nagrodę Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej”, w którym biorą udział grupy z poszczególnych województw.

W zeszłym roku uroczystość rozpoczęła się mszą świętą, po której nastąpił przemarsz korowodu dożynkowego. Następnie miał miejsce ceremoniał dożynkowy, podczas którego podano prezydentowi chleb, a później – otańczenie pary prezydenckiej. Od 2017 roku udział biorą tancerze Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze”.

Dożynki Jasnogórskie

Najbardziej znane są dożynki na Jasnej Górze, na które zmierza Ogólnopolska Pielgrzymka Rolników. Trwają one dwa dni i mają charakter ogólnokrajowy. Związane są z wielowiekową tradycją chłopską. Można na nich zobaczyć Krajową Wystawę Rolniczą, podczas której prezentowane są zbiory, zwierzęta hodowlane oraz organizowana jest sprzedaż, np. krzewów.

Co się robi na dożynkach?

Dożynki, jeśli mają wymiar religijny, zazwyczaj otwierają się specjalną liturgią. Na części festiwalowej prezentowane są tegoroczne zbiory, zazwyczaj owoce i warzywa. Można zobaczyć tradycyjne ludowe stroje. Występują szkoły, domy kultury, lokalni artyści, muzycy i grupy taneczne. Podczas nich wystawiają się okoliczni sprzedawcy czy stowarzyszenia. Rolnicy prezentują maszyny do pracy w polu i dekorują je.

Jakie gwiazdy i gdzie można zobaczyć na dożynkach w 2023 roku?

Dożynki to czas, w którym w mniejszych miejscowościach można zobaczyć wielkie polskie gwiazdy.

W gminie Rykach 13 sierpnia pojawi się zespół Cookies. W gminie Chojnów, 19 sierpnia – Feel z Piotrem Kupichą i formacja Brathanki.

W Kórniku organizowane są głosowania, dzięki którym mieszkańcy mogą wybrać gwiazdę wieczoru. W tym roku ankietę wygrała Sylwia Grzeszczak, mierząc się z samym Sławomirem i Dawidem Kwiatkowskim. Wystąpi na kórnickiej scenie już 19 sierpnia. Tego samego dnia w Kępnicy wystąpią znane zespoły disco polo, czyli Boys, Playboys oraz Milano.

W powiecie mieleckim 2 września można będzie posłuchać koncertu zespołu ENEJ. W powiecie lublinieckim pojawi się Pectus (który wystąpi również na dożynkach powiatowych w Gostyniu 15 sierpnia), ale także kabaret Paranienormalni (również w gminie Dźwierzuty 19 sierpnia). W Choceniu 3 września wystąpią m.in. Cleo, znana z piosenki „My Słowianie” w duecie z Donatanem, Kordian, wykonawca disco polo, oraz Mpower.

Kalendarz dożynek wojewódzkich w 2023 roku

W wielu województwach znana jest już data, miejsce oraz gwiazdy dożynek.

W województwie łódzkim odbędą się 20 sierpnia w Paradyżu, a śląskim – 20 sierpnia w Rudniku Wielkim.

27 sierpnia będą miały miejsce aż w czterech województwach: w wielkopolskim w Pleszewie, mazowieckim w Bieżuniu, gdzie zagrają Blue Cafe, Trubadurzy i Milano, w podkarpackim w Soninie, oraz w lubelskim w Radawcu, w którym na scenie zobaczyć będzie można największą gwiazdę disco polo, czyli Zenka Martyniuka z zespołem Akcent.

W województwie dolnośląskim dożynki odbędą się 2 września w Szczepanowie, a 3 września w województwie opolskim, w Polskiej Nowej Wsi, gdzie zagrają Wilki.

10 września święto plonów odbędzie się w trzech miejscach: w województwie świętokrzyskim w Tokarnie, w województwie podlaskim w Wasilkowie. Dożynki województwa pomorskiego będą trwać od 9 do 10 września w Szemudzie.

Kolejne są w województwie warmińsko-mazurskim 17 września, w Olsztynku, a od 24 do 25 września będą trwać w województwie zachodnio-pomorskim w Przelewicach i będzie można uczestniczyć w koncercie zespołu Poparzeni Kawą Trzy.

Teresa Karwacka

fot: dożynki Pięczkowo, autor: Karolina Kasperek

Jak kiedyś wyglądały żniwa na polskiej wsi? "Żniwa to była batalia o chleb" [WIDEO]

j.czupryniak@pwr.agro.pl (Justyna Czupryniak) — Sat, 15 Jul 2023 18:00:00 +0200

POM-y naprawiały kombajny na zamówienie

Miejscowe Państwowe Ośrodki Maszynowe miały od rana do wieczora pełne ręce roboty. Jeden z nich działał na terenie Brześcia Kujawskiego i zarządzał nim prezes, Waldemar Cepeusz, który w reportażu nagranym przed laty dla TVP opowiada, w jaki sposób pracowali jego podwładni.

– Mieliśmy sporo kombajnów w tym roku do naprawy z tym, że robiliśmy, zgodnie z poleceniem władz naszego zjednoczenia, wszystko, żeby w terminie sprzęt przygotować. Kombajny robiliśmy nawet w niedziele i święta, w godzinach nadliczbowych, żeby w terminie ustalonym przez ministra rolnictwa poszły z POM-u do użytkownika i były w pełni sprawne. I to nam się w pełni udało przy dużym zaangażowaniu naszej załogi warsztatowców, jak również naszych młodzieżowców. Mamy tu własne Koło Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, którzy bardzo dużo pomagali podczas żniw w ubiegłych latach, ale również w tym roku – mówił Cepeusz.

Serwis kombajnów na pełnej

W czasach PRL-u państwo zobowiązywało fabryki produkujące kombajny nie tylko do konstruowania maszyn na czas, ale również do ich serwisowania. W każdej z nich pracował zespół ludzi oczekujących na sygnał, że zepsuł się kombajn. Dojeżdżali na miejsce zarówno autami, jak i samolotami. Dzięki ich zaangażowaniu rolnik mógł być pewny, że może liczyć na wsparcie fachowców.

Dzieci w przedszkolach żniwnych

Rodzice mieli możliwość oddania dziecka do przedszkola żniwnego, by móc spokojnie pracować w polu bez obaw, że stanie mu się krzywda. Tego typu ośrodki występowały m.in. w województwie zamojskim.

Z roku na rok przybywało kombajnów.

Rolnicy urodzeni na początku XIX w. doświadczyli wieloetapowego przejścia w czasie żniw. Początkowo zbiór zbóż odbywał się dzięki koniom, które ciągały za sobą kosiarki, następnie zaczęto wykorzystywać traktory ze snopowiązałką, by później przesiąść się w pierwsze polskie kombajny, Vistule i na koniec dosiąść Bizona.

Obiad z dostawą na pole

W PRL-u praca była na tyle ważna, że liczyła się każda chwila, dlatego pracownicy PGR-ów mogli liczyć na dostawę posiłku na pole. Dzięki tego typu zabiegowi robotnicy nie musieli tracić czasu na dojazd do domów na ciepły posiłek, a ten, który zaoszczędzili na jedzeniu mogli przeznaczyć na pracę. Dziś jest to również spotykana praktyka, choć już nie tak częsta, jak przed laty, ponieważ dzięki lepszemu sprzętowi praca jest wykonywana szybciej.

Pracowano, dopóki nie zepsuł się sprzęt

Rolników przed szybkim sprzątnięciem zbóż z pól mogła powstrzymać jedynie awaria sprzętu rolniczego. Pomimo prężnie działającego pogotowia żniwnego wciąż brakowało części zamiennych, co stawało się czynnikiem mogącym powstrzymać pracę na wiele godzin.

Rąk do pracy nie brakowało

W czasach PRL-u i jeszcze przed, żaden rolnik nie mógł narzekać na przysłowiowy brak rąk do pracy. W żniwach pomagali wszyscy, od dzieci, przez rodzinę, po sąsiadów. Nawet jeśli, w którymś gospodarstwie brakowało osób do pracy, to zawsze można było liczyć na pomoc sąsiada właśnie. Dziś nie jest to oczywiste, ponieważ wielu mieszkańców wsi pracuje w mieście i ciężko ich zastać w domach.

Żniwa sprzed lat

Żniwa sprzed lat, które wymagały ogromnego nakładu pracy, miały swój klimat. Dziś jego odzyskanie jest niemalże niemożliwe, jednak sentyment do tamtych dni pozostał w sercach wielu rolników.

oprac. Justyna Czupryniak

źródło: TVP 1

Osiek — wieś, w której stolarz zabił rodzinę

j.czupryniak@pwr.agro.pl (Justyna Czupryniak) — Sat, 08 Jul 2023 18:00:00 +0200

Stolarz po zawodzie miłosnym zabił rodzinę

O historii stolarza ze wsi Osiek czytamy w artykule pt. "Zakochany stolarz zatłukł rodzinę toporem. Teraz krzyż po zbrodni dzieli wieś" autorstwa reporterów Onet.pl Macieja Kałacha i Macieja Krügera, z którego wynika, że historia wydarzyła się w roku 22 grudnia 1899 r. Zbrodni dopuścił się 25-letni stolarz, Jakób Kowalski. Powodem agresji młodego mężczyzny był fakt, że rodzina nie zaakceptowała jego wybranki serca Antoniny Osieckiej, gdyż ta wywodziła się z rodu niecieszącego się najlepszą opinią. W związku z tym, że rodzina mężczyzny nie zaakceptowała jego ukochanej, ta odrzuciła jego oświadczyny.

Stolarz zabił wszystkich domowników i służbę

Jak wynika z treści artykułów, które ukazały się w publikacjach "Gazety Kaliskiej" przytoczonych we fragmentach przez Kałacha i Krügera, na młodego Kowalskiego miało mieć zły wpływ miejskie życie, które wiódł w Łodzi w związku z tym, że dorabiał jako stolarz. Jego próżność miała się przejawiać w wykorzystywaniu matki i lenistwie. Jakób zabił swoją rodzinę, dlatego, że nie zaakceptowali jego wybranki, przez co ona nie zgodziła się zostać jego żoną.

Stolarz spod Łodzi zabił całą rodzinę

Po podwójnej odmowie Kowalskiemu puściły nerwy. Mężczyzna w odwecie za niezgodę na związek z ukochaną zabił ojca, matkę, cztery siostry, służącą z kilkumiesięcznym dzieckiem i brata. Pierwotnie miał w zamiarze ucieczkę, a w tym celu osiodłał konia. Szybko jednak zdecydował, że wybiegnie w wieś, obudzi wszystkich, ponieważ zbrodnia wydarzyła się w nocy i powie, że jak przyszedł, tak zastał wszystkich martwych. Ta historia nie została jednak zaakceptowana, a Jakób Kowalski spędził wiele lat życia w więzieniu.

Krzyż wotywny we wsi Osiek

Wstrząśnięci zbrodnią mieszkańcy wsi Osiek postawili na posesji Kowalskiego krzyż wotywny, czyli taki, który powstaje w intencji o przebłaganie Boga za jakiś czyn, w tym przypadku za zbrodnię stolarza. Pomimo tego, że krzyż ma znamiona czasu, a Jezusowi odpadła ręka, wieloletni mieszkańcy wsi wiedzą, po co stoi w miejscu, w którym stoi.

Krzyż we wsi Osiek przeszkadza właścicielce mieszkania

Aktualne we wsi Osiek mały trwa spór pomiędzy mieszkańcami, nową właścicielką posesji po Kowalskich, a duchownymi. Nowa lokatorka chciałaby pozbyć się krzyża, by móc zaadaptować miejsce pod plac zabaw dla dzieci, dawni mieszkańcy stanowczo nie wyrażają na to zgody, ponieważ wierzą, że ściągnie to na wieś nieszczęście, ksiądz, chcąc wyciągnąć pomocną dłoń, zaoferował miejsce na cmentarzu, jednak tu pojawia się problem finansowy, ponieważ wmurowany do kamienia krzyż należałoby przewieźć dźwigiem, którego kosztów wynajęcia nikt nie chce pokryć.

Grupa "Denar" zbadała krzyż

W ostatnim czasie sprawą krzyża w Osieku zainteresowało się również Stowarzyszenie Poszukiwaczy Śladów Historii "Denar" z Kalisza, którzy zostali poproszeni o przewiezienie monstrum, gdyż kamień, w którym osadzono solidny krzyż, powoduje, że jest on wyższy od dorosłego mężczyzny. Działacze nie zrobią tego nie tylko ze względu na to, że krzyż nie jest zabytkiem, ale również z powodu braku sprzętu.

Jaki będzie dalszy los krzyża z Osieka?

Obecnie jedynym wyjściem z trudnej sytuacji jest przewiezienie krzyża na cmentarz w miejsce, które zaproponował ksiądz. Problemem jest jednak utrudniony transport, dlatego spór pozostaje nierozwiązany.

Oprac. Justyna Czupryniak

źródło: Onet.pl

Wieś, której już nie ma: gdzie leżały Stare Maniowy i co się z nimi stało?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Fri, 05 May 2023 17:00:00 +0200

Gdzie leżały Stare Maniowy?

Wieś o nazwie Maniowy istniała od XIV wieku. Leżała dawniej w Kotlinie Nowotarskiej, jednak została stamtąd przeniesiona i dla rozróżnienia o dawnej wsi mówi się dziś Stare Maniowy. Ta miejscowość jednak dziś już nie istnieje - zniknęła w XX wieku. Powodem zniknięcia Starych Maniów była budowa Jeziora Czorsztyńskiego.

FOTO: Stare Maniowy - Była Sobie Wioska

Jaka jest historia zniknięcia Starych Maniów?

Pod koniec lat 60. XX wieku zadecydowano o budowie elektrowni wodnej w Niedzicy. To wiązało się z utworzeniem sztucznego zbiornika wodnego – Jeziora Czorsztyńskiego, które powstało poprzez zbudowanie zapory właśnie w Niedzicy. Pojawił się jednak problem - otóż na terenach, na których miało znaleźć się jezioro, istniała wieś! Zadecydowano zatem o jej całkowitym przesiedleniu. Wieś została relokowana na południowe zbocza Gorców, gdzie dawni mieszkańcy Starych Maniów mieszkają do dziś. Wielu z nich wciąż jednak pamięta swoje dawne gospodarstwa i gdy poziom wody w Jeziorze Czorsztyńskim obniża się, odsłaniając fundamenty domów i porzucone sprzęty, opowiadają historie o Starych Maniowach.

FOTO: Stare Maniowy - Była Sobie Wioska

Pasjonaci nie dadzą Starym Maniowom przepaść

O to, by historia Starych Maniów nie przepadła, dbają lokalni pasjonaci. To dzięki nim o zalanej wsi usłyszeć można w radiu i telewizji. Zbierają oni zdjęcia i pamiątki po Starych Maniowach, które publikują w internecie i wraz z pomocą innych fascynatów i dawnych mieszkańców odtwarzają informacje o tym miejscu. Na stronie internetowej staremaniowy.pl chętni mogą obejrzeć setki zdjęć Starych Maniów, a z kolei na facebookowym profilu Stare Maniowy - była sobie wioska... można prześledzić najnowsze medialne publikacje, dotyczące zalanej wsi, oraz zaangażować się wraz z innymi w odtwarzanie informacji o Starych Maniowach. Za pośrednictwem stron internetowych można nawet nabyć piękne, stare zdjęcia, prezentujące Stare Maniowy w pełni ich życia i piękna!

oprac. Zuzanna Ćwiklińska

źródło danych: Stare Maniowy - była sobie wioska (Facebook), Małopolska To Go

zdjęcia: Stare Maniowy - była sobie wioska (Facebook)/ Muzeum Fotografii w Krakowie

Pniewo – wieś usłana... bunkrami

info@halowies.pl (Halo Wieś) — Fri, 24 Mar 2023 12:22:09 +0100

Międzyrzecki Rejon Umocniony (MRU) to główna atrakcja turystyczna województwa lubuskiego. Zlokalizowany w Pniewie od lat stanowi nie lada gratkę dla miłośników historii II Wojny Światowej. To imponujący, drugi co do wielkości na świecie podziemny obiekt fortyfikacyjny. Co rok wabi tysiące turystów, którzy chcą poczuć klimat czasów wojennych i zdobywają się na wielokilometrowe podziemne wędrówki.

Pniewo – osada pełna schronów

Pniewo to niewielka wieś w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Międzyrzecz. Pełno tam bunkrów, tuneli, schronów bojowych, zwanych Panzerwerkami. Znajdziemy także niesamowity skansen sprzętu wojskowego i wystawy gromadzące eksponaty związane z historią powstania fortyfikacji. Dla turystów MRU udostępnia trasy podziemne i naziemne. Co jakiś czas organizowane są rozmaite eventy, np. zloty pojazdów militarnych.

MRU – jak zwiedzać?

Najkrótsza z tras to około 1500 metrów, czas zwiedzania wynosi do 1,5 godziny. Dłuższa trwa o godzinę dłużej i mierzy 2500 metrów. Dla wtajemniczonych MRU proponuje ekstremalną wycieczkę, trwająca od 3 do 8 godzin podziemnych wędrówek. Na tę okazję turyści muszą się odpowiednio przygotować. Wymagane są latarki z zapasem baterii, prowiant, ciepłe ubrania, wygodne i wodoodporne buty. Na terenie Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy można skorzystać z wiedzy i doświadczenia przewodników, którzy oprowadzają po tych niesamowitych terenach także na powierzchni. Dzięki temu osoby, które nie przepadają za podziemnymi przestrzeniami, mogą zwiedzić schrony bojowe i inne miejsca, które są częścią Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego.

Pniewo – historia

Międzyrzecki Rejon Umocniony rozciąga się na przestrzeni około 80 kilometrów. Skąd się wzięły bunkry na terenie regionu lubuskiego? Budowę Łuku Ufortyfikowanego Niemcy rozpoczęli w 1936 roku. Chcieli w ten sposób umocnić swoją wschodnią granicę. Oczywiście cała operacja była działaniem tajnym, ponieważ sprzeciwiała się postanowieniom traktatu wersalskiego. Ciężkie schrony bojowe miały mieć stropy o grubości 3,5 metra. Obiekty miały być wyposażone w broń, miotacze ognia, artylerię. Takie były plany. Schrony Niemcy chcieli połączyć tunelami. Szkielet fortyfikacji stanowiły wówczas 83 schrony, tzw. Panzerwerki.

Pniewo – wieś usłana... bunkrami

FOTO: Międzyrzecki Rejon Umocniony Muzeum Fortyfikacji I Nietoperzy W Pniewie/facebook

W maju 1938 roku na rozkaż Hitlera zaprzestano wszelkich prac. Plany nigdy nie zostały do końca zrealizowane. Po wojnie fortyfikacje przechodziły z rąk do rąk. Były nawet zakusy na składowanie w nich odpadów radioaktywnych. Na szczęście ta opcja została oddalona. Obecnie, tereny te można zwiedzać, przez cały rok z przewodnikiem. W czasie zimowania nietoperzy (od listopada do marca) niektóre z obiektów są niedostępne dla turystów.

MRU i nietoperze

Schrony i tunele pełnią bardzo ważną funkcję. Stanowią idealne miejsce dla nietoperzy. Panujący w nich mikroklimat odpowiada tym niezwykłym ssakom. W podziemiach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego zimuje od 20 000 do 30 000 nietoperzy należących do 12 gatunków, najwięcej w całej Środkowej Europie. W podziemiach mieści się rezerwat „Nietoperek”.

Dawno temu!

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

Angelika Drygas

Źródło: bunkry.pl, Wikipedia, polska.travel

fot. Międzyrzecki Rejon Umocniony Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w Pniewie/Facebook

Radusz – niezwykła historia dużej wsi, którą wchłonęła Puszcza Notecka

info@halowies.pl (Halo Wieś) — Fri, 03 Mar 2023 18:00:00 +0100

Na ten moment o Raduszu przypomina stuletnia leśniczówka, która jest jedyną namacalną pamiątką po dawnej największej w Puszczy Noteckiej wsi. Początek historii Radusza sięga roku 1700, kiedy to na te ziemie przybyli osadnicy z Dolnego Śląska. Wykarczowali te tereny, osuszyli mokradła i osiedlili się na prawie olęderskim. Olędrzy meliorowali bagniste tereny, użyźniali piaski, nie podlegali pańszczyźnie, a płacili czynsz.

Radusz największa wieś w Puszczy Noteckiej

Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 555 mieszkańców, którzy mieszkali w 55 domach. Na przełomie XIX i XX w., było tam już około 600 osób. Wieś prężnie rozwijała się, należała do bogatych, średnia wielkość gospodarstw wynosiła aż 80 ha. Poza domostwami była tam szkoła, kościół, młyn, trzy karczmy, teatr amatorski i dwa cmentarze, a drogi zostały utwardzone cegłami.

Radusz największa wieś w Puszczy Noteckiej

FOTO: Zbiory Muzeum Zamek Opalińskich W Sierakowie, Powiatowa Instytucja Kultury

Radusz a wojenne zawieruchy

W 1919 r., po długim czasie zaborów, Radusz znalazł się w granicach Polski. Po I wojnie światowej, część mieszkańców Radusza wyjechała do Niemiec, ponieważ nie chcieli przyjąć polskiego obywatelstwa. Na ich miejsce pojawili się Polacy. II wojna światowa to już wysiedlenia – niemieccy gospodarze trafili do innych miejscowości, a Polacy na roboty przymusowe. To część restrykcji, jakie okupanci nałożyli na nasz kraj. W 1942 roku Niemcy wyburzyli 42 domy. Powodem takiego działania była także chęć zorganizowania terenów łowieckich dla wysoko postawionych niemieckich dygnitarzy. Los mieszkańców był dramatyczny, większość rodzin rozdzielono. Wieś zniknęła.

Radusz największa wieś w Puszczy Noteckiej

FOTO: Zbiory Muzeum Zamek Opalińskich W Sierakowie, Powiatowa Instytucja Kultury

Dawno temu!

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

Cegły z rozbieranych domów zostały użyte przy odbudowie Warszawy i rozbudowie Międzychodu, a ślad po pięknym i imponującym niegdyś Raduszu zaginął. Pozostały tylko resztki fundamentów, zasypane studnie, drzewa owocowe.

Cmentarz wsi Radusz

FOTO: Archiwum Nadleśnictwo Międzychód.

Izba Pamięci

Nadleśnictwo Międzychód prowadzi Izbę Pamięci Wsi Radusz, w której można obejrzeć pamiątki po dawnych mieszkańcach (mapy, fotografie, dokumenty, dawne sprzęty). Miejsce to nosi imię Jerzego Przybylskiego, który mieszkał w Raduszu. Nadleśnictwo Międzychód i Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Ziemi Międzychodzkiej razem z gminą stworzyli także ścieżkę rowerową "Śladami Radusza". Pierwsza trasa to 14 km, a druga 23 km. Dzięki przejażdżce można na własne oczy wytropić i obejrzeć pozostałości po tej niezwykłej puszczańskiej wsi.

Izba Pamięci Wsi Radusz

FOTO: Archiwum Nadleśnictwo Międzychód.

Drogowskaz na ścieżce rowerowej - Śladami Radusza

FOTO: Archiwum Nadleśnictwo Międzychód.

Ostatnio pisaliśmy taże o wsi, w której starszy i o wsi, która została zatopiona.

oprac. Angelika Drygas

Źródło: Wikipedia, podroze.onet.pl

fot. Archiwum Nadleśnictwo Międzychód; Zbiory Muzeum Zamek Opalińskich W Sierakowie, Powiatowa Instytucja Kultury

Roman - zaklinacz byków z Warmii [FILM]

m.czubak@tygodnik-rolniczy.pl (Michał Czubak) — Thu, 02 Mar 2023 19:30:00 +0100

Wyjątkowa pasja rolnika z Rogoża

Roman to 69-latek ze wsi Rogóż spod Lidzbarka (woj. warmińsko-mazurskie). Rolnik para się pasją, która dla wielu wydaje się dziwna oraz niebezpieczna. Mężczyzna bowiem... zaklina byki. Dosłownie! Rolnik nie tylko oswaja te trudne i niebezpieczne zwierzęta, ale również je dosiada. W taki sposób, wierzchem, podróżuje do pracy.

To już siódmy byk rolnika

Aktualnie rolnik ma siódmego byka, na którym jeździ wierzchem. Poprzednie warzące do pół tony, ujeździł i sprzedał. Najcięższe ze zwierząt ważyło 1100 kg. Zadanie, jakieo z własnej inicjatywy podjął się gospodarz wymaga szewskiej cierpliwości. Jak sam mówi, proces oswajania byka trwa kilka miesięcy. Ten aktualny, na którym 69-latek jeździ, dał się dosiąć dopiero po połowie roku od oswajania.

To niebezpieczne zajęcie

Zaklinacz byków zaznacza, że oswajanie tych zwierząt nie jest łatwym zadaniem i należy się liczyć z tym, że zdarzają się wypadki. Sam doświadczył kilku takich, ale na szczęście dla niego, żaden nie skończył się na tyle poważnie, że musiał dłużej przebywać w szpitalu.

Rolnik przestrzega wszystkich zainteresowanych dzieleniem jego pasji. Byki to niebezpieczne zwierzęta. W pracy z nimi trzeba zachować ostrożność i z rozwagą podchodzić do tych zwierząt.

Michał Czubak

fot. kadr YouTube

Bromierzyk: czy w tej wsi na Mazowszu rzeczywiście straszy?

info@halowies.pl (Halo Wieś) — Sat, 25 Feb 2023 17:00:00 +0100

Są takie miejsca, które skrywają wiele tajemnic. Ostatnio pisaliśmy o zatopionej wsi, której pozostałości nagle odkryła woda. Tym razem przeniesiemy się na Mazowsze, do Puszczy Kampinoskiej. Chodzi o Bromierzyk, który nazywany jest "Wsią Wisielców". Jaka jest jego historia?

Bromierzyk – „Wieś Wisielców”

Bromierzyk to wieś położona w województwie mazowieckim, w gminie Kampinos. Jej powstanie datuje się na czasy przedwojenne. W 1936 roku ufundowano kapliczkę pw. św. Teresy. Budowę ukończono rok później. Najazd Sowietów okazał się niezwykle okrutny dla miejscowych, 17 stycznia 1945 roku radziecki czołg zniszczył miejscowy kościół. Wieś przestała właściwie istnieć zaraz po utworzeniu Kampinoskiego Parku Narodowego, Bromierzyk został wysiedlony. W 2002 roku wieś liczyła 18, a w 2005 roku 27 mieszkańców. Dziś wsi już nie ma. Na miejscu, gdzie kiedyś istniała, rośnie las, zwany lasem wisielców”. Przed wojną we wsi Bromierzyk było aż 40 gospodarstw, zatem była to wieś, która prężnie się rozwijała.

Zbrodnie i duchy

Legendy o duchach były przekazywane z ust do ust. Początek mają w zbrodniach sowieckich. W czasach wojny doszło tam do wielu brutalnych egzekucji, morderstw i gwałtów. Mają błąkać się na tych terenach duchy ofiar okrucieństwa wojennego, a nawet żołnierzy, którzy zginęli w czasie Powstania Styczniowego. Może dlatego Bromierzyk przez wiele osób jest uznawany za najbardziej nawiedzoną miejscowość w Polsce? Ma ponoć złą aurę, niepokojącą energię, która udziela się, gdy tylko wjedzie się na te opuszczone tereny. Niegdyś ludzie wręcz popadali tam w szaleństwo i odchodzili od zmysłów. Co dziś zostało w tym miejscu? Resztki fundamentów, mrok, kapliczka, stare schrony, sosnowy las. Pisał o tym Janusz Szostak w książce "Widziadła. Świadectwa z zaświatów". W jednym z fragmentów można zapoznać się ze wspomnieniami Wiesławy Szymańskiej z Plecewic: – To jest przerażające miejsce, tam zawsze coś straszyło. W tym miejscu jest coś takiego, że ludzie stawali się jakby opętani. Byli tacy, którzy mieszkali daleko w innych wsiach, ale jak ktoś miał się powiesić, to szedł właśnie tam. Do Bromierzyka. Ludzie z okolicznych wsi w końcu zaczęli się bać tam przychodzić.

Legendy, paranormalne zjawiska – Bromierzyk

Bromierzyk to miejsce chętnie fotografowane i odwiedzane przez osoby spragnione przygód. Idealne dla fanów i poszukiwaczy zjawisk paranormalnych. Ponoć miedzy drzewami da się wyczuć obecność istot nadprzyrodzonych. Wieś rozpropagował Jakub Brzeziński w reportażu pt. "Wieś wisielców”.

Duchy zwierząt – Bromierzyk

W Internecie można natknąć się na relacje osób, które doświadczyły obecności duchów zwierząt. Najczęściej był to koń, który początkowo straszy swoim zachowaniem, po czym jakby rozpływa się w powietrzu i znika. Mowa jest także o krowie przemieszczającej się z hałasującym łańcuchem. Te dźwięki nastraszyły niejednego śmiałka zapuszczającego się w ten nawiedzony tereny.

Wieś wisielców – Bromierzyk

Bromierzyk to wieś, która jak magnes przyciąga osoby zrozpaczone, szukające śmierci. Niegdyś wiele takich nieszczęśliwych osób dokonywało swojego żywota poprzez powieszenie w tamtejszym lesie. Wieś ta stała się wręcz mekką samobójców. Ale nie tylko. Podobno mafia w latach 90. XX wieku załatwiała tam swoje porachunki – takie krążą legendy. Bromierzyk porównywany jest do najsławniejszego lasu samobójców w Japonii – Aokigahara.

Duch dziewczyny – Bromierzyk

„Według relacji innych świadków, Bromierzyk jest nawiedzony przez ducha dziewczyny, która przed laty została tam zamordowana. Dla uczczenia jej pamięci, w miejscu mordu rodzice wybudowali kapliczkę i powiesili zdjęcie córki. Wizerunek kobiety na zdjęciu każdego roku coraz bardziej się starzeje. Niewtajemniczeni szukają zazwyczaj tego zdjęcia w kapliczce w Bromierzyku. Ale to błędny trop.

– Ta kapliczka jest w pobliżu Cisowych – tłumaczy mi jeden z byłych mieszkańców puszczańskich wiosek. – Ona została zamordowana przez sąsiadkę, swoją chrzestną, na zlecenie pewnej sekty.

– Z jakiego powodu?

– Rodzice tej dziewczyny mieli przystąpić do tej sekty. Oni skusili ich podobno finansowo. Ale, gdy wyremontowali dom, ogarnęli, to zrezygnowali. Wtedy mieli zapowiedziane, że stracą to, co mają najdroższe. I wtedy chrzestna zabiła tę dziewczynkę – wyjaśnia mój rozmówca” – to fragment książki Janusza Szostaka "Widziadła. Świadectwa z zaświatów" publikowany na stronie: crime.com.pl. Straszy także w pobliżu dębu Świętej Teresy. To właśnie tam miały pojawiać się zjawy, a przejeżdżający tą drogą turyści borykali się z gasnącymi nagle samochodami i niepokojąco dziwną aurą, która sugerowała obecność osób trzecich…

Dawno temu!

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

Oprac. Angelika Drygas

Zdjęcie otwarcia: pixabay, kolejne fotografie z publicznych profili facebookowych

Źródło: podroze.gazeta.pl, geekweek.interia.pl, crime.com.pl

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

info@halowies.pl (Halo Wieś) — Sun, 19 Feb 2023 17:00:00 +0100

Ponad 100 lat temu osada Schlesierthal (Śląska Dolina) przestała istnieć. Została zalana. Wieś mieściła się w dolinie oddzielającej Góry Wałbrzyskie i Góry Sowie. To niezwykle piękne tereny. Wieś istniała od XVI wieku. Obecność rzeki Bystrzycy okazała się jednak zgubna dla ówczesnych mieszkańców osady.

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

FOTO: Telewizja Sudecka/facebook

Rzeka zalewa osadę górniczą

W 1897 roku na Śląsku miała miejsce ogromna powódź, która zmobilizowała władze do działania przeciwpowodziowego. Dla wsi był to wyrok śmierci. Przede wszystkim zaplanowano budowę zapór na rzekach. Także w miejscu wspomnianej wsi i rzeki Bystrzycy. Tak powstało Jezioro Bystrzyckie w Zagórzu Śląskim, zwane również Jeziorem Lubachowskim, a Śląską Dolinę zatopiono. Pojemność jeziora to 8 mln metrów sześciennych wody. Mieszkańcy zostali wysiedleni. Część domów porozbierano, a to, co możemy dziś oglądać na fotografiach, to te elementy, które zostały pozostawione.

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

FOTO: Telewizja Sudecka/facebook

Śląska Dolina zatopiona przez Niemców

Śląska Dolina została zatopiona w 1914 roku przez Niemców. To oni zbudowali na terenie dzisiejszego Zagórza Śląskiego wysoką zaporę. Dolina była typową osadą górniczą, z domami drewnianymi, kościołem i trzema gospodami, murowanymi. Dziś spoczywa na dnie Jeziora Bystrzyckiego. Pierwsza wzmianka o kopalniach w tym rejonie jst datowana na 1548 rok. Na przełomie XIX i XX wieku okoliczni mieszkańcy utrzymywali się z wydobywania rud metali.

Śląska Dolina: wieś na dnie jeziora

FOTO: Telewizja Sudecka/facebook

Poznaj tę wieś!

Wieś w Polsce na liście "miejsce z potencjałem" Światowej Organizacji Turystyki

Fragmenty osady na zdjęciach

Skąd fotografie przedstawiające ruiny wsi? W 2016 roku miały miejsce prace konserwacyjne i podczas remontu zapory woda z jeziora została spuszczona. Dzięki temu możemy podziwiać fragmenty zatopionej Śląskiej Doliny.

Oprac. Angelika Drygas

Fot. Telewizja Sudecka/Facebook

Jak kiedyś obchodzono na wsi Wszystkich Świętych i Zaduszki?

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Tue, 01 Nov 2022 12:00:00 +0100

Nie tylko postrach uczniów. Czym są dziady?

Większości z nas hasło “dziady” kojarzy się z niezbyt lubianą lekturą szkolną. Jednak tytuł tego utworu pochodzi od nazwy obrzędu, który praktykowany był przez Słowian na przełomie października i listopada i był ściśle związany ze światem umarłych. Podczas dziadów żywi usiłowali nawiązać kontakt ze zmarłymi i uzyskać ich przychylność - zwłaszcza w kwestiach płodności i urodzaju, ponieważ Słowianie wierzyli, że to właśnie dusze przodków opiekują się tą sferą.

Podczas obrzędu dziadów należało ugościć dusze, które powróciły z zaświatów. Dlatego przygotowywano dla nich jedzenie, które pozostawiano na noc na stołach. Zwyczaj ten przetrwał na polskich wsiach aż do początków XX wieku! W niektórych regionach zapewniano duchom także możliwość wykąpania się, zostawiając na noc miskę z wodą, mydło i ręcznik.

Skąd wzięła się tradycja zapalania zniczy?

Doskonale nam znany zwyczaj zapalania zniczy na grobach bliskich zmarłych również nie jest niczym współczesnym i wywodzi się z dawnych czasów. Poganie mieli zwyczaj zapalania ognisk na grobach, by błąkające się po ziemi dusze mogły się ogrzać. Inna wersja tego obyczaju nakazywała palić ogniska na rozstajach dróg i przy domach, by duchy nie zabłądziły i trafiły do właściwego domostwa, gdzie towarzyszyły swoim bliskim, pozostałym przy życiu. Równocześnie jednak dla żyjących była to forma asekuracji – wierzono, że ogień odstrasza złe moce, które w noc zaduszną także krążyły po świecie.

Dzień Zaduszny na Śląsku Cieszyńskim

FOTO: Nac

Jakie obrzędy towarzyszyły świętu zmarłych?

Część obrzędów i wierzeń, związanych ze świętem zmarłych, nie przetrwała do dziś. Wśród nich znajdziemy na przykład zwyczaj, by w nocy z 1 na 2 listopada nie wychodzić z domu. Wierzono, że w tym czasie zmarli księża odprawiają msze, w których uczestniczą dusze. Spotkanie z nimi lub wejście do kościoła pod ich obecność miałoby być dla żyjących niebezpieczne. Jednak już po mszy duchy rozchodziły się do swoich dawnych domów i wówczas należało umożliwić im odwiedziny, uchylając drzwi. Gest ten symbolizował życzliwość i pamięć. Niekiedy nawoływano także bliskich zmarłych po imieniu.

Wieczorami 1 i 2 listopada w wiejskich domach nie wolno było ubijać masła, maglować, deptać kapusty, ciąć sieczkę, prząść, tkać, spluwać i wylewać pomyi. Wszystkie te czynności mogłyby bowiem skaleczyć, rozgnieść lub znieważyć duszę zmarłego, odwiedzającą domostwo. Gniew przodka był uważany za ogromne nieszczęście - rozzłoszczona dusza mogła wyrządzać szkody, a nawet sprowadzić przedwczesną śmierć!

O jakich przesądach pamiętali mieszkańcy wsi w Zaduszki?

Kolejną zasadą, której przestrzegano na polskich wsiach w okresie święta zmarłych, było goszczenie kościelnych żebraków. W tym czasie zapraszano ich do domów i traktowano jak najważniejszych gości. W zamian za gościnę, żebracy musieli pomodlić się za dusze zmarłych. Wierzono także, że czasem to właśnie duch przodka wciela się w biednego pielgrzyma lub starca, przypadkowo napotkanego podczas modlitwy w kościele.

Okres zaduszny był dla dawnych mieszkańców wsi czasem wzmożonego obcowania ze światem umarłych. Traktowano ich z szacunkiem i na różne sposoby okazywano serdeczność, chcąc w ten sposób zapewnić sobie przychylność duchów. I choć część przesądów i wierzeń z czasem zaniknęła, a inne uległy przekształceniu, dziś wciąż staramy się podczas święta zmarłych okazać naszym bliskim, którzy już odeszli, szacunek i pamięć.

Zuzanna Ćwiklińska

fot. pixabay, Narodowe Archiwum Cyfrowe

TOP 13 wsi ze straszną nazwą!

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Mon, 31 Oct 2022 18:00:00 +0100

Skąd się biorą nazwy wsi?

Najczęściej nazwy wsi pochodzą od imion lub przezwisk założycieli lub właścicieli. Zdarza się także, że są związane z nazwami zawodów, zwierząt, dni targowych, lokalnych typów budownictwa albo jakąś cechą charakterystyczną, która przed laty wyróżniała dane miejsce. Są jednak i takie nazwy, nad którymi strach się zastanawiać. Bo skąd wzięły się na przykład Potworów czy, o zgrozo całkiem popularne, Piekło?

Skąd się wzięła nazwa Piekło?

Wymienione wsie naprawdę istnieją. Potworów znajduje się w województwie mazowieckim (powiat przysuski) i, co ciekawe, jest nieoficjalną... paprykową stolicą Polski! Każdego roku odbywa się tu lokalny festyn, związany właśnie z papryką, której w regionie Potworowa uprawia się dużo. Z kolei Piekło znajduje się w woj. pomorskim (powiat sztumski). Nazwa tej wsi wywodzi się prawdopodobnie od częstych powodzi, które nawiedzały te tereny, lub od trudności, które napotykali spławiający tam piasek flisacy.

Jednak Piekło to nie jedyna miejscowość o ciekawej nazwie w województwie pomorskim. W powiecie puckim znajduje się bowiem wieś, której nazwa również wywołuje nieprzyjemny dreszcz: Zdrada. Jest to wieś kaszubska, a jej nazwa zachowała się od czasów, gdy te tereny należały jeszcze do Niemiec.

Jakie straszne wsie można znaleźć na Śląsku?

Region Śląska obfituje w ciekawe nazwy wsi. Wśród nich znaleźć możemy i takie, które trafią na listę najstraszniejszych! Na przykład Nędza (powiat raciborski), której nazwa ma pochodzić od raciborskiego księcia - gdy ten zgubił się na polowaniu, trafił do chaty ubogiego rybaka, gdzie został ugoszczoy. Gdy stamtąd odchodził, westchnął “O nędzo, nędzo” i tak odtąd określano wieś, w której znajdowała się ta chata.

Inna śląska miejscowość, od której dreszcz przechodzi po plecach, to Wilcze Gardło, obecnie jest to dzielnica Gliwic. Nie do końca wiadomo, skąd wzięła się nazwa - już w latach 40. XX wieku wiadomo było tylko, że lokalna ludność w ten sposób określała teren, na którym powstało istniejące do dziś osiedle. Jednak jego historia również nawiązuje do mroczych dziejów: było ono przeznaczone do zamieszkania przede wszystkim przez funkcjonariuszy NSDAP oraz członków SA i SS.

Straszne nazwy wsi na Mazowszu

W województwie mazowieckim prócz Potworowa można spotkać jeszcze kilka innych ciekawych nazw. Zaliczają się do nich na przykład Gnaty-Wieśniany, położone w powiecie pułtuskim. To jedna z najmniejszych wsi w naszym zestawieniu: w 2021 roku mieszkało tam zaledwie 97 osób!

Z kolei w powiecie gostynińskim możemy znaleźć wieś Szkarada. Ta nazwa nie jest odosobniona: w Polsce znajduje się kilka wsi o nazwie Szkaradowo, między innymi w Wielkopolsce czy na Pomorzu.

Jakie jeszcze nietypowe nazwy wsi pojawiają się w Polsce?

Spośród innych miejscowości o strasznych nazwach warto wymienić na przykład Tupadły w woj. kujawsko-pomorskim – na terenie powiatu inowrocławskiego znajdują się aż dwie wsie o tej nazwie! Kolejne dwie znajdziemy także w kujawsko-pomorskim, w powiatach lipnowskim i nakielskim.

W województwie warmińsko-mazurskim zlokalizowana jest wieś Stare Juchy (powiat ełcki). Dziś jest to miejscowość letniskowa, jednak ma za sobą bardzo długą historię. W czasach pogańskich Stare Juchy były ośrodkiem kultu religijnego! Być może to właśnie z krwawymi ofiarami związana jest nieco przerażająca nazwa wioski?

Niezbyt pozytywnie kojarzy się także nazwa jednej ze wsi w powiecie tomaszowskim (woj. lubelskie): Klątwy. W 2021 roku w Klątwach mieszkało 330 osób. W pobliżu znajdują się także miejscowości Czartowiec i Czartowiec-Kolonia, również nasuwające nieprzyjemne skojarzenia z działaniem sił piekielnych.

Jakie mroczne zwierzęta dały nazwę wsiom?

Wywodzenie nazwy wsi od nazw zwierząt jest w Polsce bardzo częste. Jednak obok sympatycznych futrzaków, jak psy i koty, są także i takie, które kojarzą się nieprzyjemnie. W województwie lubuskim znajdziemy wieś, której nazwa kojarzy się właśnie z takim stworzeniem: Nietoperek (powiat międzyrzecki). Ma ona faktyczny związek z nietoperzami: w pobliżu znajduje się rezerwat przyrody, założony, by chronić zimowe siedliska nietoperzy.

Z kolei w Wielkopolsce znajduje się wieś, której mieszkańcy woleliby zapewne nie mieć nic wspólnego ze zwierzęciem, które dało jej nazwę. Chodzi bowiem o miejscowość Szczury (powiat ostrowski), gdzie mieszkało w 2021 roku 521 osób.

Zuzanna Ćwiklińska

fot. envato elements

Niezwykłe święto w Belgii. Mieszkańcy wsi pływają po jeziorze w dyniach

z.cwiklinska@pwr.agro.pl (Zuzanna Ćwiklińska) — Sun, 30 Oct 2022 18:00:00 +0100

Na czym polegają dyniowe regaty w Kasterlee?

Można powiedzieć, że belgijskie miasteczko Kasterlee stoi dynią. To warzywo jest nieoficjalnym symbolem miasta. To właśnie w Kasterlee co roku odbywają się dyniowe regaty. W czasie imprezy mieszkańcy, często poprzebierani w wymyślne kostiumy – na przykład piratów czy stroje warzyw - pływają po tamtejszym jeziorze w wydrążonych dyniach. W tym roku w regatach wzięło udział 65 zespołów.

Skąd wziął się pomysł na wyścigi w dyniach?

Idea wyścigów w dyniach zrodziła się stosunkowo niedawno. Pierwsze regaty odbyły się w 2008 roku. Powód był prozaiczny: lokalni producenci warzyw poszukiwali zastosowania dla swoich dyń-rekordzistek, które po tym, jak wygrywały konkursy, stawały się tylko materiałem na zupę. Tak zrodził się pomysł, by wydrążone warzywa wykorzystać jako rodzaj łódki czy kajaka i zorganizować wyścigi.

Z powodu pandemii koronawirusa regaty w dyniach zostały wstrzymane na dwa lata. 23 października odbyły się po raz pierwszy po tej przymusowej przerwie.

Co o wyścigach w dyniach mówią uczestnicy?

Wzięcie udziału w dyniowych regatach to niezapomniane przeżycie.

- Mój chłopak opowiedział mi o tej imprezie podczas jednej z naszych pierwszych randek. Uznałam, że to prześmieszne - mówiła agencji prasowej Reuters jedna z uczestniczek, która w tym roku płynęła dynią w stroju rekina.

Z kolei inny uczestnik określił to wydarzenie jako “brudne, lepkie i tłuste” i zadeklarował, że z pewnością weźmie w nim udział również za rok.

Jakie kłopoty mają uczestnicy regat?

Jednak regaty stawiają przed uczestnikami również pewne wymagania. Pierwszym problemem jest znalezienie idealnego warzywa. Dziś bowiem mieszkańcy Kasterlee hodują dynie, które ważą nawet po 1000 kg, więc są za ciężkie, by mogły wystartować w regatach.

Jak się okazuje, wiosłowanie w dyni także wcale nie jest łatwe.

- Kiedy wiosłujesz, dynia nie porusza się do przodu, ale zaczyna się kręcić - mówił Reutersowi jeden z zawodników z Kasterlee. To niesie ze sobą nutkę adrenaliny, bo gdy do dyni naleje się zbyt dużo wody, uczestnik może wylądować w jeziorze.

Zuzanna Ćwiklińska

fot.Pompoenregatta Kasterlee/Nancy Vermeylen/facebok

Jaki kiedyś wyglądały dożynki w Polsce? [ZDJĘCIA]

p.mikos@tygodnik-rolniczy.pl (Paweł Mikos) — Mon, 15 Aug 2022 20:39:00 +0200

Od 15 sierpnia i Matki Boskiej Zielnej podczas dożynek rolnicy dziękują za plony jakie zdołali zebrać w danym roku i proszą o urodzaj w kolejnym.

Skąd się wzięło święto Matki Boskiej Zielnej?

Pierwsze informacje o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny można znaleźć już w apokryfach. Jest ono przedstawiane na różne sposoby. W jednym z opisów można przeczytać, że kiedy Chrystus wziął Maryję do Nieba, apostołowie po otworzeniu grobu Matki Bożej znaleźli w nim tylko róże.

Jak przygotować wieniec na dożynki?

Właśnie z tego powodu w dzień Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny święci się wszystkie zioła oraz plony jakie udało się zebrać. Kwiaty z grobu Maryji mają także swoje odzwierciedlenie w wiązankach i wieńcach jakie w czasie dożynek i 15 sierpnia wierni zanoszą do kościołów. Zgodnie z tradycją do wieńca lub bukietu należy użyć 7 lub 77 różnych ziół, zbóż, kwiatów, ale także plonów rolnych.

Dożynki w Spale 1926-1939

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Dożynki we Wrocławiu 1949 rok

FOTO: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Najczęściej do wieńców dożynkowych trafiają:

len,
mak,
konopie,
kłosy zbóż.

Co więcej, tak poświęcone wieńce czy bukiety miały zapewniać mieszkańcom domu ochronę przed piorunami i chorobami. Z kolei dla młodych panien taka wiązanka miała zapewnić szczęśliwe zamążpójście.

Jak kiedyś wyglądały dożynki w Polsce?

A jak kiedyś wyglądały dożynki w Polsce? Na fotografiach, które znajdują się w Narodowym Archiwum Cyfrowym oraz w galerii poniżej możecie zobaczyć różne stroje, zwyczaje w różnych regionach Polski. Ale widać także jak zmieniała się mechanizacja rolnictwa od początku lat dwudzieństych do niemal końca lat 70. XX wieku.

Paweł Mikos
Fot. NAC (Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Dożynki w Ciechanowcu: parada ciągników i historia żniw w Polsce

info@halowies.pl (Halo Wieś) — Sat, 13 Aug 2022 18:03:00 +0200

Muzeum Rolnictwa im. Księdza Krzysztofa Kluka W Ciechanowcu zaprasza na Dożynki Wojewódzkie i XX Podlaskie Święto Chleba, przypadające w tym roku 14 sierpnia. Od 10.00-22.00 będziemy świadkami wielu tradycyjnych obrzędów. Jakie są najważniejsze punkty programu? Po dwuletniej przerwie spowodowanej pandemią powraca największa uroczystość folklorystyczna na Podlasiu. Ten dzień będzie obfitował w niezwykle ciekawe wydarzenia.

Program Dożynek Wojewódzkich w Ciechanowcu:

Liturgia Święta w Cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego w Ciechanowcu.
Msza Święta w zabytkowym kościele pw. Wszystkich Świętych na terenie Muzeum.
Ogłoszenie wyników konkursu na najładniejszy wieniec dożynkowy województwa podlaskiego 2022.
Parada zabytkowych ciągników i ciągówek.
Koncert „Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej”, Zespołu „Megitza”, „Swoi” z Ukrainy oraz warszawskiej „Kapeli z Targówka”.

Gwiazdami wieczoru będzie zespół Pectus i zespół KOMBI.

Dożynki i Podlaskie Święto Chleba w Muzeum Rolnictwa im. Księdza Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu

FOTO: Muzeum Rolnictwa Im. Księdza Krzysztofa Kluka W Ciechanowcu Zaprasza

Ponadto będziemy świadkami, i.in.

Obrzędu święcenia zwierząt.
Przemarszu orszaku żniwnego na pole.
Pokazów żniwnych na polu.
Pokazu młócenia i wypieku chleba w plenerowym piecu chlebowym.

To także dzień pełen nietuzinkowych konkursów, np. na najpiękniejsze stoisko kół gospodyń wiejskich; najciekawsze stoicko piekarnicze; wykonanie równianki.

Dożynki i Podlaskie Święto Chleba w Muzeum Rolnictwa im. Księdza Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu

FOTO: Muzeum Rolnictwa Im. Księdza Krzysztofa Kluka W Ciechanowcu

Wydarzeniu towarzyszyć będzie plenerowa wystawa lokomobil, ciągników i silników; degustacja potraw regionalnych przygotowanych przez KGW, stoicka piekarnicze, stragany twórców ludowych, jadło regionalne, wesołe miasteczko, atrakcje dla dzieci i dorosłych, a także występy zespołów folklorystycznych i kapel ludowych.

Parada ciągników oraz święcenie zwierząt

Obrzęd święcenia zwierząt gospodarskich związany jest z kultem św. Rocha – opiekuna żywiny, jednym z jego atrybutów jest pies. Wydarzenie to cieszy się wielkim powodzeniem i został nieodłącznym punktem programu Święta Chleba.

Dożynki i Podlaskie Święto Chleba w Muzeum Rolnictwa im. Księdza Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu

FOTO: Muzeum Rolnictwa Im. Księdza Krzysztofa Kluka W Ciechanowcu

Wiele emocji wzbudza także Parada Ciągników i Ciągówek ze zbiorów muzeum. Kolekcja liczy 65 ciągników, 70 silników i 12 lokomobil parowych. W tym roku w paradzie udział weźmie 15 ciągników i 1 lokomobila parowa. Także pokaz młócenia przy wykorzystaniu zabytkowej młocarni szerokomłotnej Warmianka napędzanej kolejną lokomobilą parową na pewno okaże się ucztą dla oka!

Jakie są historie obrzędów związanych z dożynkami

Pokazy żniwne, obrzędy i zwyczaje związane z zakończeniem żniw mają niezwykle bogatą historię. Jak czytamy na profilu facebookowym Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu już dawni Słowianie obchodzili rozpoczęcie i zamknięcie letnich prac polowych. Wierzono, iż poniedziałek jest dniem pechowym, szczęście przynosiła natomiast sobota. Gospodarze wychodzili w pole wieczorem i ścinali symbolicznie garść zboża, na szczęście. Zwyczajem dożynkowym jest wiązanie okazałych wieńców, które są symbolem zebranych plonów i mają zapewnić urodzaj w przyszłym roku.

Dożynki i Podlaskie Święto Chleba w Muzeum Rolnictwa im. Księdza Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu

FOTO: Muzeum Rolnictwa Im. Księdza Krzysztofa Kluka W Ciechanowcu

Z dożynkami wiąże się pojęcie „tłoki”, czyli pomocy sąsiedzkiej. Ci, którzy zakończyli pracę u siebie, przechodzili na pola innych. Po zakończeniu żniw, przybyli do pomocy sąsiedzi ozdabiali najdorodniejszą garść zboża, formując ją na kształt snopka. Należało przeciągnąć wokół niej kilka razy za nogi gospodarza. Zwyczaj ten zwany jest „oborywaniem przepiórki”. Na koniec gospodarz zapraszał wszystkich na poczęstunek, który stanowił zapłatę za pomoc.

{se_photo}62339{/se_photo}

oprac. Angelika Drygas
fot. Muzeum Rolnictwa im. Księdza Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu